حقيقت رياضت خواجه نصيرالدين طوسى در كتاب « اوصاف الاشراف » گفته است كه : « رياضت ، رام كردن ستور بود ، به منع او از حركات غير مطلوبه ، و ملكه گردانيدن او را به طاعت صاحب خويش در آنچه او را بر آن دارد از مطالب خويش . و در اين موضع هم مراد از رياضت ، منع نفس حيوانى است از انقياد و مطاوعت قوّهء شهويه و غضبيّه و آنچه به آن دو قوّه تعلّق دارد ، و منع كردن نفس ناطقه از متابعت قواى حيوانى كه رذايل اخلاق ، و اعمال مانند حرص بر جمع مال و كسب جاه ، و توابع آن از حيله و مكر و خديعه و غلبه و تعصّب و حقد و حسد و فسق و فجور و انهماك در شرور و مثل اينها از آن حادث شود ، و ملكه گردانيدن نفس انسانى را به طاعت عقل عملى بر وجهى كه رسانندهء او باشد به كمالى كه او را ممكن باشد . و غرض از رياضت سه چيز است : يكى : رفع موانع وصول به حق ، و آن شواغل ظاهر و باطن است . دوم : مطيع گردانيدن نفس حيوانى مرعقل عملى را كه باعث باشد بر كمال . سيّم : ملكه گردانيدن نفس انسانى را به ثبات بر آنچه مُعدّ او باشد قبول فيض الهى را تا به كمالى كه او را ممكن باشد برسد » . « 1 » رسول خدا صلى الله عليه و آله به اسامة بن زيد فرمود : عَلَيْكَ بِطَريقِ الْحَقِّ ، وَ ايّاكَ وَ انْ تُخْتَلَجَ دُونَهُ بِزَهْرَةِ رَغَباتِ الدُّنْيا ، وَ غَضَارَةِ نَعيمِها ، وَ بائِدِ سُرُورِها ، وَ زايِلِ عَيْشِها . « 2 » بر تو باد به راه حق و بپرهيز از اين‌كه به خاطر شگفتى و شكوفائى رغبت‌هاى دنيا و تازگى نعمت‌ها و شادى زودگذر و عيش ناپايدار آن ، راهى ، غير حق پوئى .

--> ( 1 ) - بحرالمعارف : 139 . ( 2 ) - مستدرك الوسائل : 7 / 499 ، باب 1 ، حديث 8741 ؛ التحصين ، ابن فهد حلّى : 20 .