اين است معناى آن جمله كه به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نسبت داده شده است : ما عَبَدناكَ حَقَّ عِبادَتِكَ . « 1 » و ما نمىتوانيم عبادتى شايستهء مقام تو بجاى بياوريم . » « 2 » نيايش امام حسين عليه السلام در عرفات « حضرت سيّدالشهدا عليه السلام در همين زمينه در قسمتى از دعاى عرفه به پيشگاه حضرت محبوب عرضه مىدارد : الهى انَا الْجاهِلُ فِى عِلْمى فَكَيْفَ لا اكُونُ جَهُولًا فِى جَهْلِى ؟ ! . « 3 » هر چند دانش فرا بگيرم باز در عين دانائيم نادانم ، چگونه مىتوانم در عين جهلم نادان نباشم . خداوندا ! ما مىخواهيم بدانيم ، اما نسبى و محدود بودن دانش‌ها ، علم ما را از مطلق بودن دور مىسازد ، و بدين جهت ما هرگز نمىتوانيم به طور مطلق با واقعيت‌ها در تماس بوده باشيم . ما انسان‌ها در تحصيل سود ، خوش باوريم ، آرى ، خيلى زود باوريم ، از همين زودباورىها است كه روشنائى مخلوط به تاريكىها را كه خودمان هم در ايجاد آن روشنائى بازيگرى داشته‌ايم ، نور مطلق فرض مىكنيم ، بالاتر از اين به ديگران هم دستور يا توصيه يا حداقل سفارش مىكنيم كه شما هم در اين روشنائى مطلق ببينيد ! ! و آنگاه اگر هم فرض كنيم با تمام واقعيت‌هاى جهان هستى آشنائى پيدا

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 68 / 235 ، باب 67 ، ذيل حديث 16 . ( 2 ) - ترجمه و تفسير نهج البلاغه ، جعفرى : 2 / 27 . ( 3 ) - بحار الأنوار : 95 / 225 ، باب 2 ، دعاى عرفه ؛ إقبال الأعمال : 348 ، دعاى عرفه .