نشست . * سپس از پيش رو و پشت سر و از طرف راست و از جانب چپشان بر آنان مىتازم و [ تا جايى آنان را دچار وسوسه و اغواگرى مىكنم كه ] بيشترشان را سپاس‌گزار نخواهى يافت . او در ابتداى كلامش با كمال وقاحت و بى شرمى ، گمراهى خود را به حضرت حق كه رحمت بىنهايت است نسبت داد و در اين زمينه مرتكب جنايت شد . حضرت باقر عليه السلام در ذيل اين آيه مىفرمايد : ثُمَّ لَآتِينَّهُمْ مِنْ بَيْنِ ايْدِيهِمْ مَعْناهُ : اهَوِّنُ عَلَيْهِمْ امْرَ الْآخِرَةِ ، وَ مِنْ خَلْفِهِمْ آمُرُهُمْ بِجَمْعِ الْامْوالِ وَ الْبُخْلِ بِها عَنِ الْحُقوقِ لِتَبْقى لِوَرَثَتِهِمْ ، وَ عَنْ ايْمانِهمْ افْسِدُ عَلَيْهِمْ امْرَ دينِهِمْ بِتَزيينِ الضَّلالَةِ وَ تَحْسينِ الشُّبْهَةِ ، وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ بِتَحْبيبِ اللَّذّاتِ الَيْهِمْ وَ تَغْلِيبِ الشَّهَواتِ عَلى قُلُوبِهِمْ . « 1 » منظور از آمدن شيطان به سراغ انسان از پيش رو ساده جلوه دادن آخرت در نظر آدمى است ، تا جائى كه براى آبادى عالم آخرت كارى انجام ندهد . و منظور از پشت سر اين است كه آنان را به جمع آورى مال و ثروت و بخل ورزى از پرداخت حقوق واجب و باقى گذاردن درهم و دينار براى ورثه سوق مىدهم . و مقصود از طرف راست ، ضايع كردن امور معنوى است به وسيلهء ايجاد شك و ترديد و شبهات ، و آرايش دادن امور ضلالت و گمراهى در نظر اولاد آدم است . و طرف چپ جلوه دادن لذّات مادى و شهوات در برابر انسان است . با اين چهار برنامه وضع انسان به گونه‌اى شود كه تمام نعمت‌هاى الهى به دست او ، در مسير غلط قرار گيرد ، و از دايرهء شكر كه عالىترين خصلت است خارج گردد . الهى ! راه دور ، ايمان ضعيف ، دشمن بسيار ، عمل اندك ، اخلاق فاسد ، قلب رنجور ، سينه تنگ ، دست خالى است .

--> ( 1 ) - مجمع البيان فى تفسير القرآن : 4 / 228 ، ذيل آيهء 17 سورهء اعراف ؛ بحار الأنوار : 60 / 152 ، باب 3 .