ولى با سوء اختيار خود دعوت يزيد را اجابت كردند ، و وسوسه‌هاى شيطانى آنها را پذيرا شدند ، و دست به كارى زدند كه صفحهء تاريخ سياه شد ، و خودشان را براى ابد به عذاب اليم قيامت دچار كردند ! ! اين خود مردم كوفه و شام بودند كه سلطهء يزيد را پذيرفتند ، نه اين كه در اصل خلقت براى يزيد سلطه بر مردم قرار داده شده بود . روى اين حساب ، ملّت‌هاى مخالف انبيا و مريدان فرعون‌ها و نمرودها و معاويه‌ها و ابولهب‌ها و يزيدها و هارون‌ها و مأمون‌ها ، و اجابت كنندگان دعوت شيطان‌هاى غربى و شرقى ، در روز قيامت در محضر عدل الهى نمىتوانند متوسّل به اين عذر شوند كه الهى ما در برابر شياطين محكوم و مجبور بوديم و براى دفع سلطهء آنان قدرتى نداشتيم . اين عذر به دو علت پذيرفته نيست : خداوند عزيز در سورهء ابراهيم از گفتگوى شيطان با انسان گمراه شده در دادگاه قيامت پرده برمى دارد و به اين معنى اشاره مىفرمايد : شيطان در برابر انسانى كه مىگويد تمام معاصى من به گردن شيطان است ، فرياد مىزند : وَ مَا كَانَ لِىَ عَلَيْكُم مّن سُلْطنٍ » « 1 » مرا بر شما هيچ غلبه و تسلّطى نبود . قرآن مجيد تهديد شيطان بر گمراهى انسان را چنين بيان مىكند : انَّ عِبادِى لَيسَ لَكَ عَلَيْهِم سُلْطانٌ الّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الغاوينَ * وَ انَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُم اجْمَعينَ » « 2 »

--> ( 1 ) - ابراهيم ( 14 ) : 22 . ( 2 ) - حجر ( 15 ) : 42 - 43 .