از نظر برهان نظم ، و از نظر برهان حركت كه هر موجود متحركى محركى مىخواهد ، و از نظر بيان نعمت‌ها كه از جهت فطرى انگيزه‌اى است براى شكر منعم . و از جهاتى نيز دليل بر مسئلهء معاد است . از نظر سير تكاملى موجودات ، و از نظر پديدار شدن چهرهء حيات از زمين مرده ، يعنى اى انسان ! صحنهء معاد در فصول هر سال در برابر چشم تو و در زير پاى توست . جالب اين كه در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله چنين مىخوانيم : يكى از اصحاب عرض كرد : يا رَسُولَ اللّهِ كَيْفَ يُحْيِى اللّهُ الْمَوتى وَ ما آيَةُ ذلِكَ فِى خَلْقِهِ ؟ اى رسول خدا ! چگونه پروردگار مردگان را زنده مىكند و نشانه و نمونه آن در جهان خلقت چيست ؟ رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : اما مَرَرْتَ بِوادى اهْلِكَ مُمْحِلًا ثُمَّ مَرَرْتَ بِهِ يَهْتَزُّ خُضْراً ؟ آيا از سرزمين قبليه‌ات گذر نكرده‌اى ، در حالى كه خشك ومرده بوده ، و سپس از آن جا عبور كنى در حالى كه از خرّمى و سرسبزى گوئى به حركت درآمده ؟ قُلْتُ : نَعَمْ يا رَسُولَ اللّهِ . گفتم : آرى ، اى رسول خدا . قالَ : فَكَذلِكَ يُحْيِى اللّهُ الْمَوتى ، وَتِلْكَ آيَتُهُ فِى خَلْقِهِ . « 1 » فرمود : اين گونه خداوند مردگان را زنده مىكند و اين نمونه و نشانهء او در

--> ( 1 ) - تفسير القرطبى : 14 / 327 ؛ مسند احمد بن حنبل : 4 / 11 .