پس راه موفّقيّت و نجات در اين است كه در طلب مكارم اخلاق باشيم هر چند اميدى به بهشت رفتن و ترسى از دوزخ هم در كار نباشد . عذاب نفس در بين روايات براى نفس هم عذابى در دنيا مشخص شده است . امام صادق عليه السلام فرموده است : مَنْ ساءَ خُلُقُهُ عَذَّبَ نَفْسَهُ . « 1 » هر كه بداخلاق باشد خودش را عذاب دهد . چه عذابى كه نه تنها نفس ، بلكه آثار ديگرى هم در پى دارد ؛ برخى از آنها عبارتند از : هر كه بداخلاق باشد خانواده‌اش از او دلتنگ و بيزار شوند ، هر كه تندخو شود آسايشش اندگ گردد . هر كه بدخلق گردد از پيدا كردن دوست و رفيق درماند ، هر كه اخلاقش بد باشد روزيش تنگ شود ، آدم بد خوى بسيار خطا كند و زندگيش تلخ شود . رسول اللّه صلى الله عليه و آله در اين زمينه مىفرمايد : آيا شما را از كم شباهت‌ترينتان به خودم آگاه نسازم ؟ عرض كردند : بلى ، اى رسول خدا . فرمود : زشتگوى ، بىآبرو ، بىشرم ، بخيل ، متكبّر ، كينه‌توز ، حسود ، سنگدل ، كسى كه هيچ خيرى از او برنمىخيزد و كسى از شرش در امان نيست . « 2 » يكى از عوامل جداكنندهء انسان‌ها از يكديگر بدخويى است كه اميرمؤمنان به اين نكته گوشزد فرموده است : وَ إِنَّما انْتُمْ اخْوانٌ عَلى دِينِ اللَّهِ ، ما فَرَّقَ بَيْنَكُمْ الَّا خُبْثُ السَّرائِرِ ، وَ سُوءُ

--> ( 1 ) - الكافى : 2 / 321 ، حديث 4 ؛ وسائل الشيعة : 16 / 28 ، باب 69 ، حديث 20878 . ( 2 ) - الكافى : 2 / 291 ، حديث 9 ؛ بحار الأنوار : 69 / 109 ، باب 99 ، حديث 9 .