بر اساس مصلحت‌ها و محاسباتى ؛ اجراى مجازات الهى به تأخير مىافتد تا بندگان خدا در پناه رحمت و لطف خداوند به زندگى عادى خود ادامه دهند و ثواب و عذاب اعمالشان به قيامت حواله مىشود تا در آن عالم به يكايك عمل‌ها رسيدگى كنند و حق از ناحق آشكار گردد . حضرت حق تعالى مىفرمايد : وَ لَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَ أَجَلٌ مُّسَمًّى » « 1 » و اگر سنّت و روشى از پروردگارت [ نسبت به تأخير افتادن عذاب از آنان ] نگذشته بود و نيز مدتى كه [ براى زندگى آنان ] مشخص و معين شده است ، قطعاً عذاب خدا بدون تأخير بر آنان لازم و حتم مىشد . سنّت الهى در قرآن با عنوان « كلمه » از آن ياد شده كه اشاره به حكمت آفرينش بر اساس آزادى انسان‌هاست ؛ زيرا اگر هر عملى بدون هيچ گونه مهلت ، مجازات در پى داشته باشد ، ايمان و اعمال صالح جنبهء اضطرارى و اجبارى پيدا مىكند و بيشتر به خاطر ترس و وحشت از كيفر انجام مىشود . پس بايد مهلتى باشد تا گنهكاران به خود آيند و راه اصلاح در پيش گيرند و هم فرصتى براى خودسازى براى همه پويندگان راه حق و كمال داده شود . به اين جهت در آياتى كه خداوند وعده عذاب داده است ، به رحمت و مغفرت و بهشت تمام كرده است تا بندگان فرصت توبه و بيدارى را درك كنند . همان گونه كه خداوند مىفرمايد : اعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ » « 2 » بدانيد مسلّماً خدا [ نسبت به نافرمانى بندگان ] سخت‌كيفر ، و [ نسبت به طاعت آنان ] بسيار آمرزنده و مهربان است . در اين آيه شديد العقاب را بر غفران و رحمت مقدم نموده است ؛ اشاره به اين

--> ( 1 ) - طه ( 20 ) : 129 . ( 2 ) - مائده ( 5 ) : 98 .