مىسازد . انسان در محدودهء اعتقادات و افكار انتخابى خود قرار گرفته و زير سلطهء آنهاست . و به مرور در سيطرهء اوصاف و اخلاق اكتسابى قرار مىگيرد . و با تكرار آنها اعمال و رفتار شكل مىگيرد و به روش عملى و دايرهء شخصيّتى تبديل مىشود . اين ارتباط و نسبت‌ها در عالم آخرت هم ادامه دارد . در قيامت كبرى اين عقايد و اوصاف و اعمال داراى صورت هايى متناسب با هر فردى بروز مىكند . و امور مسلط دنيايى بر انسان در آن عالم هم مسلط است . پس از باب آنچه خداوند فرمود : كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ » « 1 » هر كسى در گرو دست‌آورده‌هاى خويش است . يعنى انسان درگير آنچه گردآورده ، مىباشد . بهشتيان و دوزخيان آنچه را آورده‌اند ، مىبينند . اصحاب يمين و صالحان كه حب حضرت حق بر آنها حاكم بوده است ؛ در آزادى مطلق قرار مىگيرند ولى مجرمان و كافران كه در اسارت نفس و شيطان بوده‌اند ؛ در فشار عذاب و آتش گرفتار مىشوند و اين بازتاب اوصاف و اعمال آنان در دنياست . حسرت در لغت از مادهء حسر به معنى برهنه كردن و كنار زدن لباس است ولى مقصود در اينجا اين است كه با ندامت پردهء جهل كنار مىرود ، ندامت و اندوه شديد بر آنچه از دست رفته باشد و امكان بازگشت نباشد . در قرآن مجيد هر جا سخن از قيامت و حشر و نشر انسان‌هاست به كلماتى كه نشان از تأسف و حسرت بزرگ است ؛ مانند اى كاش ، افسوس ، واى بر من ، متأسفانه ، بازگشت به دنيا و . . . اشاره مىكند ؛ زيرا انسان با مشاهدهء آيات حق و نعمت‌ها و كيفرهاى آخرت و كوتاهى در كسب اعمال نيك و معرفت حقيقت ، به اندوهى بزرگ دچار مىشود . خداوند به بندگان اين وضعيت جانسوز را هشدارمى

--> ( 1 ) - مدّثّر ( 74 ) : 38 .