است . بعضى هم روسياهى ( سواد الوجه ) را حمل به مدح و ستايش كرده‌اند ، يعنى فقر همچون خال سياهى است بر رخسار محبوب كه او را زيبا مىكند نه زشت . به قولى ، مراد از وجه ، ذات ممكن است و مراد از فقر ، نياز آن در وجود ديگر صفات كماليه به غير ؛ و تعبير از احتياج به روسياهى لزوم آن با ذات ممكن است به طورى كه سياهى از محل خود زايل نمىشود ، احتياج نيز از ذات ممكن جداشدنى نيست . بعيد بودن اين دو توجيه پوشيده نيست . بهتر آن است كه به فرض درست بودن حديث ، حمل بر فقر مذموم و نكوهيده شود . فقر در كلام غزالى غزالى در شرح اين حديث مىنويسد : « زيرا فقر توأم با اضطرار به چيزى كه از آن چاره‌اى نيست آدمى را در پرتگاه كفر قرار مىدهد ، چرا كه موجب حسادت به توانگران مىشود و حسد هم حسنات و خوبىها را از بين مىبرد و باعث شود كه انسان فقير در برابر ثروتمندان اظهار ذلت و خوارى كند كه اين خود به آبرو و دين او لطمه مىزند و سبب ناخشنودى به قضاى الهى و ناراضى بودن از روزى مىشود و اين جهت اگر كفر نباشد به كفر مىكشاند به اين دلايل است كه پيامبر مصطفى صلى الله عليه و آله از فقر به خدا پناه برده است . » « 1 » به اين جهت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : مَنْ أَرادَ أَنْ يَكُونَ أَغْنَى النّاسِ فَلْيَكُنْ بِما فى يَدِ اللّهِ أَوْثَقَ مِنْهُ بِما فى يَدِ غَيْرِهِ . « 2 » هر كه مىخواهد توانگرترين مردم باشد ، بايد به آنچه در دست خداست

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 69 / 31 ، باب 94 ، ذيل حديث 26 . ( 2 ) - الكافى : 2 / 139 ، حديث 8 ؛ بحار الأنوار : 70 / 178 ، باب 129 ، حديث 20 .