باطنش به مقام ايمان ، در اين نشأت دنيا التذاذ اوست به ذكر و فكر و سماع و عبرت‌ها و در نشأت آخرت به رؤيت دائم بالبصر « 1 » و سماعِ كلام بى واسطه و غير آن . و فايدهء تقيّد مزاجش به مقام اسلام تحقق باشد به ابتلائات احكام شريعت در اين نشأت و تلذّد بدان و كشف دقايق حكمت و در هر حكمى از احكام شرعى و علت تعيين و تحديد اعداد و اوقات و مقادير در نماز و روزه و زكات و حج و غير آن و كمال انبساط حقيقت او در جميع عوالم و نشأت دنيوى و برزخى و حشرى و جنانى و كثيبى « 2 » و غير آن به آن تقيّد مزاج به مقام اسلام باز بسته است و برخوردارى از صور و نتايج آن اعمال و عبادات شرعى در برزخ و حشر كه جنّات و حور و قصور ، عين آن صور است هم بدان متعلّق و هر چند اوقات باشد كه نفس و حواس و مزاجش همرنگ سرّ گردد ، اما به حكم نشئات و آن حكمت‌هاى مذكور آن را ثباتى و دوامى بيشتر نتواند بود . مقدمهء سوم : در بيان تحقيق تجسّد اعمال و اقوال در نشئات برزخى و حشرى و جنانى و جحيمى . بدان وفّقك اللَّه كه : همچنانكه افلاك و كواكب ، صور و مظاهر حقايق و اسماى الهىاند و تشكّلات اتّصالات ايشان مظاهر توجّهات و اجتماعات حقايق و اسما ؛ و از اين جهت در اين عالم مؤثّرند و صور نتايج آن تشكّلات و اتّصالات اينجا در اين نشئات دنيا به صور امزجه و اشخاص و اقوال و اعمال و احوال ايشان متشخّص و متجسّد مىشوند ، همچنين قوا و اعضاى اين صورت انسانى كه مجمل همهء عالم است ، مظاهر و صور همان حقايق و اسماى الهىاند و تشكّلات و اتّصالات اين صور نيز كه اعمال و اقوال عبارت از ايشان است هم مظاهر توجّهات و اجتماعات

--> ( 1 ) - مرا دو چشم دل است كه در فرمايش رسول حق به آن اشاره شده است . ( 2 ) - كثيب : تودهء ريگ ، تل ريگى .