وَنَفْسٍ لا تَشْبَعُ وَدُعاءٍ لا يُسْمَعُ . « 1 » رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : خداوندا ، به تو پناه مىبرم از دانشى كه به عمل در نيايد و مرا سودى ندهد و از قلبى كه در برابر واقعيّت‌هاى تو تواضع ندارد و از نفسى كه از دنيا و مادّيات و هوا و هوس‌ها سير نگردد و از دعايى كه مستجاب نشود ! نفس در كلام سهل بن عبداللَّه سهل بن عبداللَّه گفت : نفس را سه صفت است : يا كفر ، يا نفاق ، يا ريا . و اين سه صفت نفس را رها نكند مگر به رياضت و رياضت اداى واجبات و ترك محرّمات است كه تكرار آن نفس را تزكيه كند . توجّه به واقعيّات اثر عجيبى در بيدارى و رشد و حركت نفس مىگذارد . مردى بود يهودى به نام مُخَيريق ؛ در رفت و آمدهايش در مدينه ، زياد نسبت به پيامبر عزيز اسلام انديشه مىكرد ، تا نزديك جنگ احد به نزد دانايان يهود آمد و گفت : اين همان شخص موعود نيست كه موسى خبر داده ؟ گفتند : نه ، شبيه به اوست . گفت : شباهت يعنى چه ؟ او همان است و شما نامردان كتمان حق مىكنيد . نزد پيامبر آمد ، به حقيقت ايمان آورد و مالش را كه فوق العاده بود به حضرت واگذار كرد ؛ كه بيشتر صدقات و انفاقات رسول حق بعد از مال خديجه از مال اوست ، سپس براى دفاع از حق در جنگ احد شركت كرد و به شرف شهادت نايل آمد . « 2 » ز ساقىِّ شب دوش جامى گرفتم * ز دور فلك انتقامى گرفتم اگر چه جهانى به جامى نيرزد * ولى من جهانى به جامى گرفتم

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 83 / 18 ، باب 38 ، حديث 15 ؛ مستدرك الوسائل : 5 / 70 ، باب 22 ، حديث 5381 . ( 2 ) - بحار الأنوار : 20 / 130 ، باب 12 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 14 / 260 .