دورى از معرفت و محصول خودبينى و بى توجهى به حضرت معبود است . يا مُوسى ! خالِفْ هَواكَ فَإنّى ما خَلَقْتُ خَلْقاً نازَعنى فى مُلْكى إلَّا الْهَوى . « 1 » اى موسى ! با هواى نفس مخالفت كن ، كه در تمام هستى براى من مخالفى جز هوا نيست . بريدن از حق نتيجه‌اى جز پيوستن به هوا ندارد . چون هوا بر وجود حاكم گردد در درون و برون طوفان‌ها به پا كند كه چيزى در برابرش سالم نماند ! كسى كه به حقيقت رحمانيّت توجه كند ، قلبش به اين صفت آراسته گردد و جانش به اين حقيقت نورانى شود و عقلش از اين واقعيت روشنايى گيرد ؛ آن زمان جايى براى آتش غضب در ظرف نفس نمىماند و در آن صورت عقل و روح و قلب و جان از عوارض خطرناك اين آتش شيطانى در امان مىماند . از عوارض غضب ، ولايت خواهى و برترى جويى است . چون توجه شود به : الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ » « 2 » در آن روز فرمانروايى مطلق براى [ خداى ] رحمان ثابت است . ديگر غضب و خشمى جز در راه او و براى او و محض او براى انسان نمىماند . كسى كه به حقيقت رحيميّت برسد و سعى كند اين وصف جميل را در عرش دل تجلّى دهد ، از ظلم به خود و به ديگران مصون شود . با توجه به حقيقت « الْحَمدُ لِلّهِ » كه نشان دهندهء مختص بودن تمام سپاس‌ها به خداست ، به مقام شكر مىرسد كه خرج نعمت در همان راهى است كه منعم دستور داده ؛ در اين صورت از شهوت غلط مىرهد . و چون شاكر بردهء شهوت نيست از خطر بخل و حرص محفوظ مانده و از اين دو آفت شهوت در امان مىماند .

--> ( 1 ) - التفسير الكبير ، فخر رازى : 1 / 267 . ( 2 ) - فرقان ( 25 ) : 26 .