حرف نزد ؟ گفتند : پنجاه سال است غير حرف خدا از او سابقهء حرف زدن نداريم . » « 1 » مراحل نفس در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام كميل به امير المؤمنين عليه السلام عرضه داشت : نفس را براى من تعريف كن ، حضرت فرمود : كدام نفس را ؟ عرض كرد : مگر چند نفس داريم ؟ فرمود : براى نفس چهار مرحله است : 1 - ناميهء نباتيّه 2 - حسّيّهء حيوانيّه 3 - ناطقهء قدسيّه 4 - كليّهء الهيّه 1 - براى ناميه پنج قدرت است : ماسكه ، جاذبه ، هاضمه ، دافعه ، مربيّه . و داراى دو خاصيت است : زياد شدن ، كم شدن . و اين شبيه‌ترين نفس به حيوان است . 2 - حسّيّهء حيوانيّه پنج قوّه دارد : سمع ، بصر ، شمّ ، ذائقه ، لامسه . و داراى دو خاصيت است . خوشى ، غضب . 3 - ناطقه قدسيّه پنج صفت دارد : فكر ، ذكر ، علم ، حلم ، نباهت . 4 - كليّهء الهيّه پنج قدرت دارد : بقاى در فنا ، نعيم در شقا ، عزّ در ذُلّ ، فقر در غنا ، صبر در بلا . و وى را دو خاصيت است : رضا ، تسليم . « 2 » هدف رسالت اين است كه نفس را از حالت نامى و حيوانى به سوى كليّهء الهيّه برساند و اين جز با تزكيه - يعنى آراسته شدن به فضايل و پيراسته شدن از رذايل -

--> ( 1 ) - آداب النفس : 58 . ( 2 ) - بحار الأنوار : 58 / 84 - 85 ؛ مستدرك سفينة البحار : 10 / 113 ؛ تفسير الصافى : 3 / 111 .