جهاد با نفس در كلام بزرگان غزالى گويد : يُطْلَقُ النَّفْسُ عَلَى الْجامِعِ الصّفاتِ الْمَذْمُومَةِ أىْ القوى الحيوانية الْمُضادَّةِ لِلْقُوَى الْعَقْلِيَّةِ . « 1 » نفس همان است كه رذايل ضدّ نيروهاى ملكوتى يعنى نيروهاى حيوانى ، در آن اجتماع مىكنند . اگر اين رذايل علاج نشوند و بر قدرت آنها در صورت عدم كنترل افزوده شود جايى براى حكومت عقل و شرع در ميدان حيات باقى نمىماند . مسألهء كنترل غرايز و شهوات از اعظم مسائل الهى و انسانى است تا جايى كه مبارزه با شهوات و غرائز غلط و بىجا را جهاد اكبر گفته‌اند و افضل الجهاد ناميده‌اند . انَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَعَثَ سَرِيَّةً فَلَمّا رَجَعُوا قالَ : مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوُا الْجِهادَ الْأصْغَرَ و بَقِىَ عَلَيْهِمُ الْجِهادُ الْأكْبَرُ . قيلَ : يا رَسُولَ اللّهِ و مَاالْجِهادُ اْلأكْبَرُ ؟ قالَ : جِهادُ النَّفْسِ . ثُمَّ قالَ صلى الله عليه و آله : أفْضَلُ الْجِهادِ مَنْ جاهَدَ نَفْسَهُ الَّتى بَيْنَ جَنْبَيْهِ . « 2 » رسول خدا صلى الله عليه و آله جمعيّتى را به جبههء جنگ فرستادند ، چون از ميدان رزم برگشتند فرمودند : آفرين به طايفه‌اى كه جهاد اصغر را به سر بردند ولى جهاد اكبر بر عهدهء آنهاست . گفته شد : يا رسول اللَّه ! جهاد اكبر چيست ؟ فرمود : مبارزهء با نفس . سپس فرمود : برترين جهاد ، جهاد با شهوات است .

--> ( 1 ) - مجمع البحرين : 1 / 419 ، به نقل از غزالى . ( 2 ) - بحار الأنوار : 67 / 65 ، باب 45 ، حديث 7 ؛ وسائل الشيعة : 15 / 163 ، باب 1 ، حديث 20216 .