آدمى در آن جا از كار خود آگاه است هر چند بهانه‌هاى خود را پيش آورد . آن روز هنگامى كه كافران و بدكاران و مشركان و فاسقان نامهء عمل بازشدهء خود را مىبينند بسى بيمناك گشته فرياد مىزنند : يَاوَيْلَتَنَا مَالِ هذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً » « 1 » اى واى بر ما ، اين چه كتابى است كه هيچ عمل كوچك و بزرگى را فرو نگذاشته است مگر آن كه آن را به حساب آورده ؟ ! و هر عملى را انجام داده‌اند ، حاضر مىيابند و پروردگارت به هيچ كس ستم نخواهدكرد . قرآن مجيد مىفرمايد : پس آنگاه كه ميان مردم به ميزان كارهاى ايشان داورى شود ، بهشتىها به سوى نعمت‌هاى خود رهسپار گردند ، در حالى كه هميشه در آن جاويدند و دوزخيان به دوزخ خود مىروند و در صورتى كه به خدا مشرك باشند و دل‌ها و جان‌ها و باطن‌هاى خود را براى او خالص نساخته باشند هميشه در آن جاويدند و هر گاه پس از ايمان آوردن ، گناه كرده و بدىها مرتكب شده باشند ، روزگارى كوتاه يا دراز كه ميزان آن تنها آمرزش پروردگار است در دوزخ گرفتار باشند ! بشر اين حقايق را مىشنود ، آن كه به جان مىپذيرد اهل نجات است و آن كه از روى عناد و هوا و هوس به انكار و مخالفت برمىخيزد هيزم عذاب است ، چنان كه قريش اين همه را مىشنيد و آن را به شديدترين وجهى انكار مىكرد و با كسى كه آن را بر آنان تلاوت مىنمود به شديدترين صورت ، دشمنى روا مىداشت ! او به آنان گفت : پدران مشركشان در عذاب مخلّد مىباشند و اينان نيز به زودى اگر دست از شرك نكشند در آتش به آنها مىرسند و در آن عذاب هميشگى با آنان

--> ( 1 ) - كهف ( 18 ) : 49 .