مىگويند : ] اين چنين نيست [ كه مىگويى ] بدون ترديد اين سخنى بىفايده است كه او گوينده آن است و پيش رويشان برزخى است تا روزى كه برانگيخته مىشوند . » « 1 » در كتاب « الهيات و معارف اسلامى » آمده است : « بدن برزخى و عذاب و نعمت‌هاى آن جا را مىتوان به گونه‌اى به لذّت و يا نعمت‌هاى موقع خواب تشبيه كرد . انسان در عالم رؤيا واقعاً يك رشته كارهايى را انجام مىدهد ، راه مىرود ، سخن مىگويد ، مىانديشد و . . . هرگاه اين كارها را با زندگى عنصرى و مادّى بسنجيم فاقد حقيقت خواهد بود ولى اگر از نسبت‌گيرى و مقايسه صرف‌نظر كنيم ، بايد گفت : اين كارها در ظرف رؤيا براى خود حقيقتى دارند ؛ زيرا خوشىها ، آرامش‌ها و آلام و دردهاى رؤيايى ، براى خود خالى از يك نوع واقعيّت نيست . چه بسا حالات انسان در خواب روى بدن عنصرى نيز اثر مىگذارد . حالا اگر يك چنين زندگى رؤيايى واقعيّت بيشتر و حقيقتى روشن‌تر پيدا كند ، بايد نام آن را زندگى برزخى نهاد . در آن جا مادّه و عنصر يا مولكول و اتم وجود ندارد ولى صورت تمام موجودات جهان بىآن كه مادّه و وزنى در كار باشد موجود است . به اين خاطر دانشمندان مىگويند : در جهان برزخ ، آثار مادّه از گرمى و سردى ، از شيرينى و تلخى ، شادمانى و غمگينى هست ، هر چند خود مادّه وجود ندارد . در آن جا خوردن و آشاميدن ، سماع و استماع و ديدن وجود دارد . اگر چه از مادّه‌اى كه اين امور در زندگى ما بر آن توقّف دارد ، خبرى نيست . پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله در جنگ بدر دستور داد كه كشته‌هاى قريش را به چاهى

--> ( 1 ) - تفسير الميزان : 1 / 349 ، ذيل آيهء 154 سورهء بقره ؛ شيعه در اسلام : 156 .