ابوالقاسم شاكر
82
تاريخ تشيع در ايران (فارسى)
روزه و شبها به نماز مشغول بود . در نزديكى آن خانه قبرى بود كه آن حضرت به زيارت آن مىرفت و صاحب آن را فرزند موسى بن جعفر ( ع ) مىدانست . وى در آن سرداب چندان ساكن شد كه شيعيان مطلع شده ، بيشتر آنان وى را شناختند . آمدن حضرت عبدالعظيم به رى ، هم نشانه وجود تشيع در اين شهر است و هم زمينهاى براى رشد دعوت شيعى . وى احتمالًا در سال 250 ق رحلت كرده باشد . رواياتى در فضيلت زيارت حضرت عبدالعظيم وارد شده كه موجب توجه شيعيان به رى و سكونت در آن شهر شده است . « 1 » بنا بر گزارشى ، بيش از شصت نفر از سادات به رى هجرت كردند و هر يك ، خاندانى را در اين شهر بنيان گذاشتند . برخى از بزرگان به اسامى علما و خاندان و سادات شيعى ( اعم از امامى و زيدى ) اشاره كردهاند كه خاندان بابويه و سادات جعفرى ، شجرى ، ديباجى ، مرعشى و كيسكى از آن جملهاند . نكتهء قابل توجه اينكه بيشتر اين بزرگان با يكى دو واسطه از شاگردانِ سيد مرتضى و شيخ طوسى و پسرش شيخ على بودهاند و اين نكته يكى از عوامل اصلى و مهم انتقال فقه و انديشههاى تشيع از عراق به ايران بوده است . « 2 » ه . ظهور دولت شيعى مذهب آل بويه در قرن چهارم و پنجم هجرى ؛ با ظهور دولت آل بويه عصر جديدى براى شيعيان ايران و عراق آغاز شد . شيعيان و علماى شيعه كه تا آن هنگام در فشار و تبعيد و تقيه به حيات سياسى ، مذهبى خود ، ادامه مىدادند ، در اين دوران با حمايت حاكمان آل بويه ، به بسط و گسترش مذهب شيعه پرداختند . شيخ مفيد ، سيد مرتضى و شيخ طوسى در عراق ، و شيخ كلينى و شيخ صدوق در قم و رى و خراسان ، از چهرههاى علمى شيعهاند كه در اين دوران درخشيدند و اصول چهارگانهء جهان تشيّع ( كتب اربعه ) را تدوين نمودند . ركن الدوله با دعوت از شيخ صدوق براى آمدن از قم به رى و برگزارى مباحثه و مناظرات علمى ، نقش ويژهاى در گسترش تشيّع در رى و خراسان داشت . از اين رو ، نجاشى از صدوق به « وجه الطائفه بخراسان » ياد كرده است ، چنانكه دربارهء كلينى نيز مىگويد : « شيخ اصحابنا فى وقته بالرى و وجههم » .
--> ( 1 ) . تاريخ تشيع در ايران ، ج 1 ، ص 250 - 251 . ( 2 ) . تاريخ تشيع ، ج 2 ، ص 271 - 272 .