ابوالقاسم شاكر
75
تاريخ تشيع در ايران (فارسى)
هر چند در منابع ، به تشيع ، احوص و عبدالله پسران سعد بن مالك كه به قم آمدند تصريح نشده ، ولى نشر و تبليغ تشيّع و تظاهر به آن در قم ، پس از گذشت مدت كوتاهى از مهاجرت آنان به قم ، نشان از پيوند عميق اين خاندان با تشيع دارد . در زمان خلفاى عباسى ، ياران ائمه ( ع ) و شيعيان ايشان ، جرأت اظهار نداشتند و به شدت تعقيب مىشدند و به ناچار ، تقيه مىكردند . امامان شيعه نيز تحت نظارت شديد خلفا بودند و حتى براى ابراز ديدگاههاى فقهى خود نيز دچار تنگناها و مشكلات شديدى بودند . در چنين فضاى بستهاى ، اشعريان تنها با ايجاد حوزههاى درسى و علمى ، توانستند فقه اهل بيت ( ع ) را آشكارا تبليغ و ترويج كنند . بنابر نقل تاريخ قم ، موسى بن عبدالله بن سعد ، نخستين فرد از اين خاندان بود كه به صورت آشكار تشيّع را تبليغ كرد و به ترويج آن اهتمام ورزيد . وى تربيت شده كوفه و اماميه بود . اشعريان نخستين شيعيانى بودند كه آشكارا خمس اموال خود را به ائمه ( ع ) دادند و اموال منقول و غير منقول فراوانى وقف ايشان كردند . حمايت و پشتيبانى مالى اشعريان از اهلبيت ( ع ) ، نقش مهمى در حفظ و گسترش مكتب تشيّع داشته است . بر اين روال ، ايشان ، پرداخت خراج به حكومت مركزى را شرعاً حرام مىدانستند و از پرداخت آن به شدّت اكراه داشتند . « 1 » امتياز ديگر اشعريان كه از استيلاى آنها بر قم ناشى مىشد ، استقبال شايسته از طالبيانى « 2 » بود كه از ستم بنى عباس به آنها پناهنده مىشدند . آنان سعى در برآوردن حوايج مادى پناهندگان داشتند و آنان را مورد تكريم و احترام قرار مىدادند . سلوك پسنديدهء آنها ، موجب مهاجرت بيشتر طالبيان به اين شهر مىشد ، چنان كه در كتاب « مَنتقلة الطالبيه » ، نام بيش از سى نفر از آنها با اولاد و فرزندانشان آمده است . همچنين وجود نزديك به چهارصد نفر از امامزادگان در قم ، بيانگر كثرت ورود طالبيان به اين شهر است . اينان كه از شهرهاى مدينه ، كوفه و بغداد مىآمدند ، مكاتب حديثى اين دو شهر و احاديث اهل بيت ( ع ) را نيز منتقل مىكردند كه بر غناى علمى قم مىافزود تا آنجا كه نام شهر قم ، مترادف با نام تشيّع شد ؛ و كوفه به عنوان مركز تشيّع در قرن دوم و سوم ، محسوب نمىشد . « 3 »
--> ( 1 ) همان ( 2 ) درباره سادات طالبيه و طالبيان ر ك فرهنگ معين ج 5 ذيل عنوان طالبيه ( 3 ) تاريخ تشيع در ايران از آغاز تاقرن دهم هجرى ص 198 202 .