ابوالقاسم شاكر

120

تاريخ تشيع در ايران (فارسى)

تابع دولت آل بويه در فارس و عراق بود و به همين سبب اكثر فرمانروايان كرمان ، حاكمانِ اين دو شاخه بودند . « 1 » 3 . مذهب آل بويه با وجود منابع زيادى كه به اين موضوع پرداخته‌اند ، ترديدى در تشيع آل بويه نمانده است . از نظر جغرافيايى ، خاستگاه آل بويه ، طبرستان ديلم بوده است . مردم اين ناحيه به‌وسيلهء علويان با اسلام آشنا شدند . بنابراين ، گرايش آنان به تشيّع ، امرى كاملًا طبيعى است ، « 2 » ولى با توجه به زيدى بودن برخى از علويان حاكم بر طبرستان ، قضاوت بر اين كه آيا آل بويه زيدى مذهب بودند يا امامى كار آسانى نيست . اگرچه نشانه‌هايى از امامى بودن آنها هم در دست است ، كه به اختصار بدانها مىپردازيم . 3 - 1 . احياى شعائر دينى اقدامات اين خاندان علاوه بر اينكه موجب رشد و گسترش تشيع در مناطق تحت نفوذ آنان شد ، حكايت از شيعه امامى بودنشان دارد . از جملهء اين اقدامات كه پيش از آن شيعيان يا نمىتوانستند انجام دهند و يا به طور پنهانى و معمولًا با جنگ و خون‌ريزى همراه بود ، مراسم سوگوارى در روز عاشورا بود . اين مراسم به دستور معز الدوله ، به طور رسمى از سال 352 هجرى ، تا انقراض آل بويه ( 448 ق ) در بغداد ، مركز خلافت عباسى ، انجام مىگرفت . در اين روز ، بازارها تعطيل مىشد و شيعيان به صورت دسته‌جمعى به عزادارى مىپرداختند . همچنين روز عيد غدير را روز جشن و سرور قرار دادند . از جمله اقدامات ديگرى كه به دستور معز الدوله در سال 351 هجرى صورت گرفت و به خوبى حكايت از تشيع او دارد ، نوشتن برخى از شعارهاى شيعى بر سر در مساجد بود كه دلالت بر لعن بر مخالفين آل محمد داشت و از بارزترين شعارهاى مذهبى كه تا آخر حكومت آنها ادامه داشت ، احياى جملات « اشهد ان عليّا ولى الله » و « حىّ على خير العمل » در اذان بود .

--> ( 1 ) . دائرة المعارف جهان اسلام ، ذيل عنوان « آل بويه » . ( 2 ) . همان ؛ تاريخ تشيع ، ج 2 ، ص 56 - 59 .