نايبان حضرت مهدى ( عج ) در غيبت كبرى امام در دوران غيبت كبرى نيز نمايندگانى در ميان امّت دارد . تفاوتى كه از اين جهت بين دو دوران وجود دارد در خاص و عام بودن نمايندگان و چگونگى ارتباط آنان با حضرت است . امام در دوران غيبت كبرى فرد خاصى را به عنوان نايب خود تعيين نكرد ؛ بلكه معيارهايى ارائه داد و از امّت خواست در مشكلات دينى و مسائل جارى خود به افراد واجد آن ملاك‌ها و شرايط رجوع كنند . حضرت ضمن پاسخ به سؤالات اسحاق بن يعقوب توسط دومين سفير خود ، درباره حوادث و مسائل جارى فرمود : « امَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعُوا فيها الى رُواةِ حَديثِنا فَانَّهُمْ حُجَّتى عَلَيْكُمْ وَ انَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ . » « 1 » اما درباره حوادث و پيشامدهاى جارى ، به راويان حديث ما رجوع كنيد . زيرا آنان حجّت من بر شما هستند و من حجت خدا بر ايشان هستم . امام در اين توقيع شريف ، راويان حديث را كه مصداق آن فقها و مجتهدان هستند ، به‌عنوان حجت خود بر مردم معرفى كرد و بدين سان اركان و جايگاه فقاهت و مرجعيّت را در دوران غيبت كبرى استوار ساخت و ولايت و سرپرستى آنان را با ولايت خود گره زد . پيش از آن نيز امام عسكرى عليه السلام به نقل از امام صادق عليه السلام براى فقهايى كه عنوان نيابت حضرت مهدى ( عج ) را دارند و مردم مىبايد بدانان رجوع كنند ، معيارهايى بيان كرده است : آن كس از فقيهان كه از نفسش مراقبت و از دينش محافظت كند ، و مخالف هوا و هوس ، و مطيع مولايش باشد ، بر مردم لازم است كه از وى پيروى كنند . « 2 »

--> ( 1 ) - كمال الدين و تمام النعمة ، ج 2 ، ص 484 . ( 2 ) - امَّا مَنْ كانَ مِنَ الْفُقَهاءِ صائِناً لِنَفْسِهِ ، حافِظاً لِدينِهِ ، مُخالِفاً عَلى هَواهُ ، مُطيعاً لِامْرِ مَوْلاهُ فَلِلْعَوامِ انْ يُقَلِّدُوهُ . ( وسائل الشيعه ، ج 18 ، ص 95 ) .