جعفر بن على ، به كمك دشمن بيرونى شتافت و كار امام زمان عليه السلام را دشوارتر ساخت . از سوى ديگر ، شيعيان پس از رحلت امام عسكرى عليه السلام در سردرگمى نگران كننده‌اى فرو رفتند . بسيارى از آنان از اصل وجود جانشين براى آن حضرت خبر نداشتند . برخى ديگر تنها بشارت ولادت حضرت مهدى ( عج ) را شنيده بودند . تعداد بسيار اندكى نيز كه آن حضرت را ديده بودند ، حاكميّت جوّ خفقان اجازه نمىداد حقيقت را بازگو كنند ؛ چون هم بر جان خود بيمناك بودند و هم بر جان امام . اين فضا با ادعاى جانشينى امام عسكرى عليه السلام توسط جعفر و تصريح وى بر اين كه پيشواى يازدهم هيچ فرزندى از خود بر جاى نگذاشته ، مسموم‌تر و مأيوس كننده‌تر شد . منحرف شدن تعدادى از شخصيّت‌هاى شيعه - كه برخى از آنان سمت وكالت امامان پيشين را داشتند - از خط امامت و ادعاى سفارت دروغين توسط بعضى از آنان و ايستادگى در برابر نايبان منصوب آن حضرت ، عامل مهمّ ديگرى بود كه بر شدّت اين بحران مىافزود . نمونه‌هاى زير ترسيم كننده شرايط سياسى - فرهنگى و بيانگر وضعيّت بحرانى دوران امامت امام دوازدهم است كه به اجمال بيان شد . الف - بازرسى منزل امام : مأموران لحظاتى پس از شهادت امام عسكرى عليه السلام به خانهء حضرت هجوم برده به بازرسى منزل و مهر و موم كردن دارايىهاى آن گرامى پرداختند . هدف اصلى آنان - با توجه به گزارش جعفر مبنى بر وجود فرزند براى امام - آگاهى از جانشين حضرت و دستگيرى وى بود . از اين رو ، همراه خود ، زنان قابله‌اى را آورده بودند تا كنيزان حضرت را بازرسى كنند . آنان مادر حضرت مهدى را دستگير كرده نزد معتمد بردند . خليفه از او خواستار فرزندش شد ، ولى او منكر داشتن فرزند شد و براى انحراف افكار عمومى از فرزندش ، ادعاى باردارى كرد . معتمد او را به قاضىالقضاة سپرد تا زمان وضع حمل از او مراقبت كند . با مرگ عبيداللّه بن يحيى بن خاقان و شورش يعقوب ليث صفار و زنگيان عليه حكومت ، آزاد شد . « 1 »

--> ( 1 ) - ر . ك . كمال‌الدين و تمام‌النعمة ، ج 1 ، ص 43 و ج 2 ، ص 476 ؛ دلائل الامامه ، ص 224 . براساس نقل ديگرى ، مأموران بيش از دو سال مراقب نرجس خاتون بودند و چون يقين پيدا كردند كه وى حامله نيست ، او را رها كردند .