علوم و فنون مختلف زمان خويش همت گمارد و در اين زمينه بر برادران خود پيشى گرفت و در عمل ، شايستگى خود را براى احراز مقام خلافت اثبات كرد . شرايط زندگى و موقعيت خانوادگى او بگونه‌اى بود كه جز خود نمىتوانست به كسى متكى باشد ؛ از اين رو از همان آغاز براى آينده خود برنامه‌ريزى كرد . كسب دانش و مهارت ، انس با دانشمندان و فرهيختگان و تظاهر به دين‌دارى و دانش و پارسايى ، دستمايه او در اين عرصه بود . وى پس از عهده‌دارى خلافت نيز اين سياست را پى گرفت و به فضل بن سهل دستور داد تا درباره زهد و تقوا و ديانت خليفه مطالبى نشر دهد و در ميان مردم تبليغ كند . « 1 » مأمون هر چند با كشتن برادرش به حكومت دست يافت ولى مشكلات تازه‌اى پيش رويش رخ نمود . علاوه بر آن كه ممكن بود از سوى برادر ديگرش مؤتمن و نيز ديگر بستگان پدرىاش مخالفت‌هايى عليه وى بشود . از اين جهت وى براى ادامهء حكومتش نيازمند پايگاهى قوى بود . گروه‌هايى كه در عصر مأمون از نفوذ و موقعيّت سياسى و اجتماعى برخوردار بودند و خليفه مىتوانست روى آن‌ها حساب كند عبارت بودند از ايرانيان ، نژاد عرب و علويان . سياست ستمگرانه و اجحاف‌آميز مأمون نسبت به ايرانيان ، ضدّيت و دشمنى دو گروه ديگر با اساس حكومت مأمون ، زمينهء همكارى آنان با خليفه عباسى را منتفى مىساخت و او را بر آن مىداشت تا براى بقاى خود چاره‌اى ديگر بينديشد . انقلاب‌ها و شورش‌ها پيدايش و گسترش انقلاب‌ها و شورش‌ها عليه دستگاه خلافت عباسى از جمله عواملى بود كه بحران سياسى حكومت مأمون را شدّت بخشيده پايه‌هاى آن را بيش از پيش متزلزل مىساخت . مهم‌ترين اين شورش‌ها و قيام‌ها عبارت است از : 1 - شورش نصر بن شبث كه از عرب‌هاى متعصب بود و در ناحيهء شمالى حلب عليه

--> ( 1 ) - الحياة السياسيّة للامام الرضا عليه السلام ، ص 151 ، پانوشت .