خودش بىوقفه تلاش كردند . بيشترآنان گرچه در دوران امامت خود موفّق به ايجاد چنين جامعه‌اى نشدند ، ليكن زمينهء فكرى و بار علمى و فرهنگى آن را بطور كامل در شيعيان خود فراهم ساخته ، آنان را از نظر فكرى و عقيدتى و مسائل علمى آنچنان پرورش دادند كه احتمال خطر انحراف در مسائل مهمّ و اساسى فرهنگى را در ميان آنان از بين بردند . امروزه فرهنگ اهل بيت عصمت و طهارت عليه السلام به عنوان فرهنگ اسلام ناب ، غنىترين ، عميق‌ترين ، اصيل‌ترين و ناب‌ترين فرهنگ مذهبى و دينى در دنياست ؛ و اين يكى از بركات حيات طيّبهء ائمهء معصومين صلواة اللَّه عليهم اجمعين و امامت آن بزرگواران است . به جرأت مىتوان گفت حتّى نقاط قوّت و مثبتى كه در فرهنگ ساير فرق اسلامى به چشم مىخورد بطور مستقيم و يا غيرمستقيم از فيوضات آن معادن علم و حكمت است ، چنان كه امام باقر عليه السلام مىفرمايد : « أَما انَّهُ لَيْسَ عِنْدَ احَدٍ مِنَ النّاسِ حَقٌ وَ لاصَوابٌ الّا شَيْئٌ اخَذوُهُ مِنّا اهْلَ الْبَيْتِ . . . » « 1 » همانا و محقّقاً در نزد احدى از مردم ، مطلب حق و حرف درستى نيست مگر آنكه آن را از ما اهل بيت گرفته‌اند . بدون شك اگر رسالت رسول گرامى اسلام و تدوام آن توسط امامان عليه السلام نبود ، امروز احدى با حلال و حرام الهى آشنا نمىشد . چنان كه امام حسن عسكرى عليه السلام در نامهء مفصّل و مهمّى به اسحاق بن اسماعيل نيشابورى مىنويسد : « لَوْ لا مُحَمَّدٌ وَ الْاوْصِياءُ مِنْ وُلْدِهِ لَكُنْتُمْ حَيارى ، كَالْبَهائِمِ ، لاتَعْرِفوُنَ فَرْضاً مِنَ الْفَرائِضِ . » « 2 » اگر محمّد صلى الله عليه و آله و اوصياى او از فرزندانش نبودند شما سرگردان بوديد و چون بهائم هيچكدام از واجبات را نمىدانستيد . پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله نيز در موارد زيادى اهل‌بيت عليه السلام را باب علم شمرده است ؛ از جمله در

--> ( 1 ) - بحارالانوار ، ج 2 ، ص 94 . ( 2 ) - همان ، ج 78 ، ص 376 ، چاپ تهران .