قبيلهء قريش ، آن هم شاخهء اموى آن قرار دادند . آنان به همان مقدار كه براى نژاد عرب ارزش قائل بودند ، مردم غير عرب را كه « موالى » ناميده مىشدند ، تحقير و طرد كرده از بديهىترين حقوق مشروغ خود محروم مىساختند . حجاج بن يوسف فرمان داد : در كوفه بجز عرب كسى حق امامت جماعت ندارد . و نيز خطاب به يكى از كوفيان گفت : براى منصب قضاوت ، جز عرب شايستگى ندارد . وى ، مردم غير عرب را از بصره و شهرهاى مجاور آن بيرون راند . رانده شدگان ، فرياد : وا محمّدا ، وا احمدا سر مىدادند و نمىدانستند به كجا بروند . اين تحقير بدان حدّ رسيد كه گفتند : نماز را نمىشكند جز : خر يا سگ و يا يكى از موالى . معاويه وقتى با فزونى تعداد « موالى » روبه‌رو شد تصميم گرفت گروهى از آنان را بكشد ، ولى احنف او را از اين كار بازداشت . مردى از « موالى » با دخترى از عربهاى « بنى سليم » ازدواج كرد . محمد بن بشير خارجى بىدرنگ راهى مدينه شد و نزد هشام بن اسماعيل ، حاكم اين شهر ، شكايت برد . والى پيكى نزد آن « مولى » فرستاد و همسرش را از وى جدا كرد . علاوه بر آن ، دويست تازيانه به وى زد و موى سر ، ريش و ابرويش را تراشيد . . . . حتّى پسرانى از خليفه كه مادر غير عرب داشتند از دستيابى به خلافت محروم بودند . « 1 » چنين برخوردهاى جاهلى و ستمگرانه ، عليه اين گروه از امت اسلامى از سوى حكمرانان اموى طبيعى بود كه خشم آنان را عليه حكومت برانگيزد و تمامى توان و امكاناتشان را در مسير مبارزه و سرنگونى آن به كار گيرد . 3 - فشارهاى سياسى و اقتصادى بر مردم حاكمان اموى جز سلطنت طلبى و سلطه‌جويى بر مردم به چيزى نمىانديشيدند . آنان براى دستيابى به سلطنت و حفظ آن ، سخت‌ترين و شكننده‌ترين فشارهاى سياسى و اقتصادى را بر مردم مسلمان وارد مىكردند .

--> ( 1 ) - الحياة السّياسية للامام الرضا ( ع ) ، ص 26 - 27 .