شكست خورد . حارث ، پس از تسلّط بر بلخ به سوى « جوزجان » « طالقان » و « مرو رود » لشكر كشيد و كارش بالا گرفت . وى بنابر نوشتهء برخى ، با شصت هزار نيرو راهى مرو شد ، ولى در مرو از نيروهاى حكومتى شكست خورد و جز سه هزار نفر همه نيروهايش پراكنده شدند و سرانجام در سال 128 هجرى قمرى در مرو به دست نيروهاى « نصر » كشته شد . « 1 » 2 - قيام آفريقاييان : مردم آفريقا كه از ظلم و ستم و اجحاف و تحقير حكمرانان هشام بن عبدالملك نسبت به آنان به ستوه آمده بودند ، در سال 117 هجرى قمرى در برابر ستمگريهاى آنان نسبت به توده‌هاى ستمديدهء بربر ، مقاومت كرده و عليه آنان دست به قيام زدند و در چندين مرحله با نيروهاى حكومتى درگير شدند و كارگزاران حكومت را به قتل رسانده و يا بر كنار كردند و خود ، خليفه تعيين نمودند . آنان در يكى از درگيريها به اندازه‌اى سران و فرماندهان و اشراف عرب را به قتل رساندند كه آن غزوه به « غزوه اشراف » معروف شد . « 2 » 3 - قيام زيد بن على : از جمله قيامهاى مهمّ و حق‌طلبانه‌اى كه در اين دوره رخ داد ، قيام زيد بن على بن حسين است . وى در سال 121 هجرى قمرى و در دوران زمامدارى هشام بن عبدالملك در كوفه قيام كرد . بسيارى از شيعيان و غيرشيعيان گرد او جمع شدند . در ديوان او اسامى پانزده هزار نفر از مردم كوفه ثبت شده بود و اين تعداد غير از ياران وى از مدائن ، بصره ، واسط ، موصل ، خراسان ، رى و گرگان بود . زيد بيش از ده ماه در كوفه توقّف كرد و در اين مدت ، مخفيانه نمايندگانى به نقاط مختلف كشور اسلامى فرستاد و آنان را به مبارزه عليه حكومت خودكامهء هشام دعوت كرد . خليفهء اموى از تحركات و فعّاليتهاى زيد مطلع شد و طى نامهء تندى فرمان سركوبى و كشتن وى را صادر كرد . زيد وقتى در جريان توطئه دشمن و به شهادت رسيدن دو تن از ياران خود توسط فرماندار كوفه قرار گرفت ، براى آنكه غافلگير نشود زودتر از موعد

--> ( 1 ) - ر . ك : الاعلام ، زركلى ، ج 2 ، ص 154 و كامل ابن اثير ، ج 5 ، ص 183 - 184 . ( 2 ) - ر . ك : كامل ابن اثير ، ج 5 ، ص 190 - 194 .