على رفيعى
72
تاريخ زندگانى امام صادق (ع) (فارسى)
پيشواى ششم ( ع ) در حساسترين شرايط سياسى ، اجتماعى و فرهنگى ، كشتى امامت را با موفقيّت فزون از حدّ انتظار به ساحل نجات رهنمون ساخت . براى شناخت نقش امام صادق ( ع ) در پاسدارى و گسترش فرهنگ امامت ، لازم است نسبت به اوضاع و شرايط سياسى ، اجتماعى و فرهنگى حاكم بر جامعهء اسلامى در دوران امامت آن حضرت شناخت اجمالى پيدا كنيم . ارزيابى شرايط فرهنگى را به درسهاى بعد وامىگذاريم . در اين درس ، مرورى داريم بر شرايط سياسى - اجتماعى دوران امام ششم ( ع ) . جامعهء اسلامى در دوران امامت امام صادق ( ع ) با فراز و نشيبها و تحولات سياسى - اجتماعى مهمّى روبهرو بود . اين دوره از تاريخ اسلام كه دربرگيرندهء بخش پايانى قرن نخست و آغاز قرن دوّم هجرى بشمار مىرود ، از نظر مورخان ، دوره بروز فتنهها ، آشوبها و بىثباتى سياسى در جامعهء اسلامى است . اداره سياسى كشور اسلامى در نيمهء دوم قرن نخست و اوائل قرن دوّم هجرى به دست غاصبانه و بى كفايت بنى اميّه و خاندان نالايق مروان بود . موضعگيرى صريح و آشكار زمامداران اموى و كارگزاران آنان در برابر اسلام ناب و جبههء امامت ، جنايات هولناك و كمنظير آنان در حق مصلحان ، حقجويان و آزاديخواهان ، بويژه خويشان و خاندان پيامبر ( ص ) ، ايجاد جوّ وحشت و اختناق در سطح جامعه ، وارد آمدن فشار اقتصادى توانفرسا بر تودههاى مردم ، بى كفايتى ، خودكامگى و قدرت طلبى زمامداران اموى و . . . همه از عواملى بود كه در دامن زدن به فتنهها ، شورشها ، قيامهاى آزاديخواهانهء مردمى و بىثباتيها و تحولات پى در پى در درون دستگاه خلافت مؤثّر بود « 1 » كه در نهايت به سرنگونى و اضمحلال آن منتهى شد . با در هم پيچيده شدن طومار حكومت امويان در بخش پايانى نيمهء اوّل از قرن دوّم كه مقارن با هيجدهمين سال امامت امام صادق ( ع ) بود ، عباسيان كه در حقيقت روى ديگر سكّه امويان بودند ، بر مسند خلافت تكيه زدند . آنان به لحاظ آنكه در آغاز راه بودند ، شرايط سياسى ايجاب نمىكرد كه حرف آخر را همان روزهاى نخست مبارزه و هنگام بدست گرفتن قدرت بزنند ؛ ليكن پس از استوار ساختن پايههاى حكومت غاصبانهء خود ،
--> ( 1 ) - در درس آينده ، اين عوامل با تفصيل بيشتر مورد بحث قرار خواهد گرفت .