خلاصه از جمله فعّاليتهاى مهمّ علمى - فرهنگى امام صادق ( ع ) تأسيس دانشگاه بزرگ جعفرى است . عوامل گوناگونى در پيدايش و گسترش اين دانشگاه نقش داشتند كه مهمترين آنها عبارت بود از : 1 - تلاشهاى دو امام پيش از آن حضرت ؛ امام سجاد و امام باقر عليهماالسّلام . 2 - آزادى نشر انديشه‌هاى گوناگون در دوران امامت آن حضرت . 3 - اختلافات و كشمشكهاى دولتمردان بر سر قدرت . از مشخصه‌ها و امتيازات اساسى دانشگاه جعفرى ، شخصيت ممتاز پيشواى ششم ( ع ) در سمت رياست و استادى آن است . وى از جهت علمى به پايه‌اى از كمال بود كه همگان دست نياز به سوى او دراز مىكردند ، بدون آنكه وى در مدرسه‌اى درس خوانده باشد . علم حضرت صادق ( ع ) لدنّى و خدادادى بود و وجودش بهره‌مند از دانشهاى مقام رسالت ، حضرت ختمى مرتبت ( ص ) ، چرا كه به فرموده خود او ، وى وارث علوم پيامبر ( ص ) بود . بجز شخصيت بى مانند امام صادق ( ع ) در سمت رياست دانشگاه ، دانشگاه جعفرى ويژگيهاى ديگرى نيز دارد كه برخى از آنها عبارت است از : 1 - مركز آن در مدينه « دار الهجره مسلمانان » و سرزمين نزول جبرئيل امين و قرآن مجيد و پايگاه اصلى آن مسجد رسول خدا و بيت امامت بود . 2 - تعداد دانشجويان آن بالغ بر چهارهزار نفر مىشد كه از شهرهاى دور و نزديك و با مليتهاى مختلف ، از عرب و غير عرب و از قبايل گوناگون ، در مدينه گرد آمده بودند . 3 - دانشگاه جعفرى دربرگيرنده همه رشته‌ها و فنون علمى بود كه در زندگى مادى و معنوى مسلمانان نقش داشت ، علاوه بر آنكه در برخى از شهرها مثل كوفه نيز شاخه‌هايى داشت . 4 - از ديگر امتيازات مهم دانشگاه‌جعفرى هويت مستقل و عدم وابستگى آن به حكومت وقت بود .