بدهكارى يا ارث نزاعى پيدا مىكنند . آيا مىتوانند به محاكم دولتى و قضات وابسته به حكومت رجوع نمايند ؟ امام ( ع ) فرمود : « مَنْ تَحاكَمَ الَيْهِمْ فى حَقٍّ اوْ باطِلٍ فَانَّما تَحاكَمَ الَى الْجِبْتِ وَالطَّاغوُتِ الْمَنْهِىِّ عَنْهُ ، وَ ما حَكَمَ لَهُ بِهِ فَانَّما يَأْخُذُ سُحْتاً وَ انْ كانَ حَقُّهُ ثابِتاً لِأَنَّهُ اخَذَهُ بِحُكْمِ الطَّاغوُتِ وَ قَدْ امَرَ اللَّهُ انْ يَكْفُرَ بِهِ » « 1 » هر كس درباره حقّ يا باطلى به آنان رجوع كند بى گمان به طاغوت رجوع كرده است و هر مالى كه از اين راه به دست آورد غير مشروع است هر چند حقّ خودش باشد ؛ چون آن را بر اساس حكم طاغوت به دست آورده است . در صورتى كه خداوند دستور داده به طاغوت كفر بورزند [ آنجا كه مىفرمايد : يُريدُونَ انْ يَتَحاكَمُوا الىَ الطَّاغوُتِ وَ قَدْ امِروُا انْ يَكْفُرُوا بِه « 2 » ] - ابو خديجه مىگويد : امام صادق ( ع ) مرا به سوى گروهى از شيعيان اعزام كرد و فرمود اين پيام را به آنان برسان : « ايَّاكُمْ اذا وَقَعَتْ بَيْنَكُمْ خُصومَةٌ اوْ تُدارى فى شَيْئٍى مِنَ الْاخْذِ وَالْعَطاءِ انْ تَحاكَموُا الى احَدٍ مِنْ هؤُلاءِ الفُسَّاقِ . اجْعَلوُا بَيْنَكُمْ رَجُلًا قَدْ عَرَفَ حَلالَنا وَ حَرامَنا فَانى قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ قاضِياً وَ ايَّاكُمْ انْ يُخاصِمَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً الَى السُّلْطانِ الْجائِرِ » « 3 » اگر در موردى با هم نزاع پيدا كرديد مبادا به يكى ا ز اين قضات فاسق رجوع كنيد ، بلكه در ميان خود مردى را كه حلال و حرام ما را مىشناسد به عنوان قاضى برگزينيد . من او را براى شما قاضى قرار داده‌ام . مبادا يكى از شما براى حل اختلاف در ميان خود به پادشاه ستمگرى رجوع كنيد . امام صادق ( ع ) در اين بيانات با صراحت ، مشروعيّت محاكم قضايى عباسيان را نفى كرده و شيعيان را از هر گونه ارتباط با كارگزاران حكومتى و مراجعه به آنان براى حل

--> ( 1 ) - وسائل الشيعه ، ج 18 ، ص 99 . ( 2 ) - نساء ، آيهء 60 . يعنى : مىخواهند براى داورى نزد طاغوت و حكّام باطل بروند با آنكه به آنان دستور داده شده كه به طاغوت كافر شوند . ( 3 ) - وسائل الشيعه ، ج 18 ، ص 100 .