- بنابر نقل شيخ مفيد « 1 » - فاطمه ، دختر حسين بن على بن حسين ، و بنا بر گفتهء حافظ عبدالعزيز ، فاطمه ، دختر حسين اثرم ، فرزند امام حسن مجتبى است . « 2 » و مادر حضرت موسى ( پيشواى هفتم ) ، محمّد و اسحاق و فاطمهء كبرى ، امّ ولدى « 3 » به نام « حميدهء بربريّه » ؛ و عباس ، على و فاطمه صغرى از مادران ديگرى هستند . در اينجا نقاط مهمّ زندگى بعضى از آنان را مرور مىكنيم . اسماعيل اسماعيل ، بزرگترين فرزند امام صادق ( ع ) بود و امام به وى علاقه‌اى شديد داشت . امام ( ع ) ضمن معرفى حضرت موسى به عنوان جانشين خود به ياران خويش ، از آنان مىخواست كه ارج و منزلت اسماعيل را نيز پاس دارند . مفضّل بن عمر مىگويد : روزى امام صادق ( ع ) از فرزندش ابوالحسن ( امام كاظم ) كه پسر بچه‌اى بود ياد كرد و فرمود : اين فرزندم كه در خانواده من به دنيا آمده [ ارج و منزلت بلند دارد و ] هيچ مولودى در خاندان ما به ميمنت و پربركتى او براى شيعيان ما آفريده نشده است ؛ سپس به من فرمود : به اسماعيل هم جفا مكنيد . « 4 » كمالات نفسانى ، فرزند بزرگ بودن وابراز علاقه و محبّت فراوان امام صادق ( ع ) نسبت به اسماعيل موجب شد كه گروهى از شيعيان بپندارند وى در امر امامت ، جانشين پدر خواهد شد ؛ ليكن درگذشت او در زمان حيات پيشواى ششم بر اين پندار غلط خطّ بطلان كشيد . اسماعيل در قريه « عُرَيْض » « 5 » درگذشت و شيعيان جنازه او را بر دوش گرفته تا مدينه تشييع و در قبرستان بقيع دفن كردند . « 6 »

--> ( 1 ) - ر . ك : ارشاد ، ص 284 . ( 2 ) - ر . ك : اعيان الشيعه ، ج 1 ، ص 660 . ( 3 ) - امّ ولد به كنيزى گفته مىشود كه از صاحب خود داراى فرزند شود كه همان موجب آزادى وى خواهد شد . ( 4 ) - كافى ، ج 1 ، ص 309 . ( 5 ) - عريض ، نام قريه‌اى است در چهار ميلى مدينه ( ر . ك : منتهى الامال ، ج 2 ، ص 164 ) . ( 6 ) - قبر اسماعيل در بقيع مشهور بود ، ليكن حكّام وهابى آل سعود همزمان با تخريب قبرهاى ائمه عليهم‌السّلام ، قبر اسماعيل را نيز تخريب كردند .