امّا ابن ابىالحديد گويد : « آنچه كه در نظر من به حقيقت نزديكتر است اين است كه منظور امام معاويه مىباشد ، زيرا او چنين ويژگيها را دارا بود ، شكم‌پرست و پر خوراك بود . وقتى كه مىنشست ، شكمش بر روى رانهايش مىافتاد . . . معاويه در عراق و شام و ديگر شهرها فرمان ناسزاگويى به امام ( ع ) و بيزارى جستن از او را صادر كرد و خود در هنگام خطبه بر منابر چنين مىكرد كه اين كار ننگين در روزگار بنىاميه به صورت يك سنّت در آمد تا اينكه عمر بن عبدالعزيز روى كار آمد و از آن جلوگيرى به عمل آورد . . . » « 1 » خبر از سرانجام كار خوارج امام ( ع ) تصميم جنگ با خوارج را گرفت و به آن حضرت گفته شد كه آنان از پل نهروان عبور كرده‌اند . امام ( ع ) از سرنوشت آنان به طور دقيق گزارش داده و مىفرمايد : « مَصارِعُهُمْ دُونَ النُّطْفَةِ ، وَ اللَّهِ لَا يُفْلِتُ مِنْهُمْ عَشَرَةٌ ، وَلَا يَهلِكُ مِنْكُمْ عَشَرةٌ » « 2 » ؛ قتلگاه آنان اين سوى آب ( نهروان ) است ، به خدا سوگند ده نفر از آنان رها نگردد و ده تن از شما هلاك نشود . فيض‌الاسلام در شرح اين سخن امام ( ع ) مىگويد : « چون حضرت براى جنگ با خوارج در پى ايشان مىرفت ، مردى از اصحابش آمد و گفت : يا اميرالمؤمنين خوارج از نهر عبور كردند . فرمود ديدى ايشان گذشتند ؟ آن مرد گفت : آرى . فرمود : سوگند به خدا عبور نكردند و هرگز عبور نمىكنند و محل كشته شدن آنها اين طرف نهر است . بعد از آن سوار شده رفتند ، چون نزديك نهر رسيدند ، ديدند كه همه خوارج غلاف شمشيرها را شكسته اسبهاى خود را پى كرده آمادهء جنگند و فرياد مىكنند : لاحكم‌الِّاللَّه ،

--> ( 1 ) . ابن‌ابى الحديد ، شرح نهج‌البلاغه ( چاپ رحلى ) ج 1 ، ص 355 ( شرح خطبه 56 ) . ( 2 ) . نهج‌البلاغه ، خطبه 59 .