مِنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيماً » « 1 » اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ! اموال يكديگر را ميان خود به ناحق مخوريد ، مگر اينكه تجارتى از روى رضا و رغبت باشد و همديگر را نكشيد ، زيرا خداوند نسبت به شما مهربان است . اين آيه در حقيقت ، زيربناى قوانين اسلامى درمسائل مربوط به « معاملات و مبادلات » مالى است و به همين دليل ، فقهاى اسلام در تمام ابواب معاملات به آن استدلال مىكنند . تحليلى از واژهء باطل « باطل » گفتار و عملى است كه غرض صحيح و عقلايى در آن نباشد . « 2 » باطل ، مفهوم وسيعى دارد و هر چيزى را كه ناحق ، بىهدف و بىپايه باشد ، در بر مىگيرد . خداوند به هنگام نكوهش قوم يهود و ذكر برخى از اعمال ناشايست آنها مىفرمايد : « . . . وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِل » « 3 » ( از صفات زشت آنها اين بود كه ) مال مردم را به باطل مىخوردند . پس هرگونه تصرّف در مال ديگرى و هرگونه تجاوز ، تقلّب ، غشّ ، معاملات ربوى ، معاملاتى كه حدود آن نامشخص باشد ، خريد و فروش اجناس و كالاهايى كه فايدهء عُقلايى نداشته باشد و همچنين خريد و فروش وسائل فسادانگيز مشمول واژهء باطل و حكم آن است . كلمهء « اكْلْ » در اينجا به معناى « خوردن » در مقابل « آشاميدن » نيست ، بلكه كنايه از هرگونه تسلط و تصرّف است . « 4 » رابطهء مال حرام با قتل نفس در آيهء مورد بحث ( آيهء 29 سورهء نساء ) پس از نهى از تصرّف عدوانى در مال مردم ، سخن از قتل نفس به ميان آمده و مؤمنان از اين عمل منع شده‌اند . اكنون اين سؤال

--> ( 1 ) . نساء ( 4 ) ، آيهء 29 . ( 2 ) . ترجمهء الميزان ، ج 4 ، ص 500 . ( 3 ) . نساء ( 4 ) ، آيه 161 . ( 4 ) . تفسير نمونه ، ج 3 ، ص 355 - 356 .