باشد . از امام صادق عليه السلام پرسيدند : مقصود از توكل كنندگان در آيهء : « وَعَلَيهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ » « 1 » چه كسانى هستند ؟ فرمود : آنان كشاورزانند . « 2 » اگر مردمان سختكوش ، در زمين مرغوب ، با ابزار پيشرفته و با داشتن آب كافى و ايمان قلبى به خدا ، دست به كشاورزى بزنند ، هرگز جامهء فقر نمىپوشند و محتاج ديگران نمىشوند ، ولى اگر جامعه‌اى با وجود امكانات ، كشاورزى نكند ، مورد خشم خداوند قرار مىگيرد . حضرت على عليه السلام فرمود : « مَنْ وَجَدَ ماءً وَ تُراباً ثُمَّ افْتَقَرَ فَابْعَدَهُ اللَّهُ مِنْ رَحْمَتِه » « 3 » كسى كه آب و زمين داشته باشد ، با اين وصف محتاج شود ، خدا او را از رحمت خود دور سازد . دامدارى دامدارى زمينهء خوب و مناسبى براى فعاليت‌هاى اقتصادى شمرده مىشود و اسلام نيز به توسعه و گسترش آن توصيهء فراوان كرده است : « وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُم مِّمَّا فِي بُطُونِهَا وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ كَثِيرَةٌ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ » « 4 » براى شما در چهارپايان عبرتى است : از آنچه در درون آنهاست [ : از شير ] شما را سيراب مىكنيم و براى شما در آنها منافع بسيارى است و از گوشت آنها مىخوريد . آيات قرآن با يادآورى منافع حيوانات در ابعاد مختلفى چون : پوشاك ، خوراك ، اثاث منزل ، حمل و نقل و سوارى و . . . « 5 » مردم را به دامدارى و تهيّهء فرآورده‌هاى دامى فرا مىخواند . با توجه به اين منافع است كه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله از آنها به « بركت » تعبير كرده است .

--> ( 1 ) . يوسف ( 12 ) ، آيهء 67 . ( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 25 . ( 3 ) . همان ، ص 24 . ( 4 ) . مؤمنون ( 23 ) ، آيهء 21 . ( 5 ) . ر . ك : نحل ( 16 ) ، آيات 5 - 7 .