پس از قتل عثمان بلافاصله پيراهن خونين او توسّط « ام حبيبه » خواهر معاويه به شام فرستاده شد . « 1 » معاويه دستور داد آن را بالاى منبر مسجد جامع دمشق قرار داده براى عثمان عزادارى كنند و خود را ولىّ دم او معرّفى كرد . « 2 » معاويه از بيعت با على ( ع ) كه خلافت را بعد از عثمان با بيعت عمومى مردم به دست گرفته بود ، سر باز زد و على ( ع ) را متهم به قتل عثمان نمود . آن حضرت در اين باره به معاويه نوشت : دربارهء من و عثمان سخن به ميان آورده‌اى . . . آيا كدام يك از ما با او دشمن‌تر بود و راه را براى كشندگانش مهياتر ساخت ؟ ! آيا كسى كه به يارىاش برخاست ولى خود عثمان از وى خواست كه سر جايش نشيند و دست از كوشش بكشد ؟ يا كسى كه عثمان از او يارى خواست و او تأخير كرد تا مرگ بر سرش هجوم آورد و زندگىاش به سر آمد . . . ؟ « 3 » از طرف ديگر معاويه ، « طلحه » و « زبير » را تحريك به ايجاد شورش كرد و طى نامه‌اى به زبير نوشت : از مردم شام براى تو بيعت گرفته‌ام و همهء شاميان در اين باره اتفاق نظر دارند . هر چه زودتر كوفه و بصره را ( پيش از تسلّط على بر اين دو شهر ) تصرف كن . بعد از تو نيز براى طلحه بيعت گرفته‌ام . خونخواهى عثمان را علم كنيد و در اين راه جدّى باشيد . « 4 » آن دو نيز با جاه‌طلبى كه در نهادشان بود تحت تأثير تحريكات معاويه قرار گرفتند و بصره را تصرّف كردند كه منتهى به جنگ جمل شد . معاويه كه در اين ايّام به قدرت خويش افزوده بود ، جنگ صفين را به وجود آورد . و جنگ صفين نيز جنگ خوارج را به‌دنبال آورد و بدين ترتيب موجبات تضعيف حكومت على ( ع ) فراهم گرديد . « 5 »

--> ( 1 ) - انساب الاشراف ، بلاذرى ، ج 5 ، ص 87 . ( 2 ) - شرح نهج‌البلاغه ، ج 3 ، ص 93 . ( 3 ) - نهج‌البلاغه ، نامهء 28 . ( 4 ) - شرح نهج‌البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 231 . ( 5 ) - جهت اطلاعات بيشتر در اين زمينه به دفتر دوّمِ مجموعه مقالات كنگره بين‌الملل امام‌خمينى ( ره ) و فرهنگ عاشورا ، مقاله مهدى پيشوايى تحت عنوان « ريشه‌هاى تاريخى و اعتقادى نهضت عاشورا » مراجعه شود .