فصل چهارم : اخلاق اجتماعى امام حسين ( ع ) براى آن كه حيات مادّى انسان حفظ شود و ادامه يابد ، خداوند متعال غرايزى را در نهاد آدمى قرار داد . امّا چنان كه حيات انسان منحصر به عالم مادّى نمىشود ، ميل‌هاى او نيز در غرايز و كشش‌هاى مادّى خلاصه نمىگردد وكشش‌هاى ديگرى در او وجود دارد كه براساس توجّه به خود و تأمين احتياجات و منافع فردى نيست ، بلكه در افقى برتر قرار دارد ؛ از قبيل دوستى و محبّت نسبت به همنوعان ، ايثار و فداكارى در راه ديگران و مهر و عطوفت و مانند آن . از اين نوع گرايش‌ها كه توجّه انسان را به طور آگاهانه از محور « خود » خارج و به سمت غير معطوف مىگرداند ، به « عاطفه انسانى » تعبير مىشود . اين استعداد كه موهبتى الهى است ، از جمله امتيازات عالم انسانى ، و در اصل ، پرتوى از بُعد الهى و ملكوتى انسان است . هر چه انسان از نظر روحى و معنوى برتر باشد ، اين كشش‌هاى انسانى در او فعّال‌تر خواهد بود . « شهيد مطهّرى » ( ره ) در اين باره مىفرمايد : وقتى كه روح بزرگ شد ، جسم و تن چاره‌اى ندارد جز آنكه به دنبال روح بيايد ، به زحمت بيفتد و ناراحت شود . امّا روح كوچك ، به‌دنبال لقمه براى بدن مىرود ، اگرچه از راه دريوزگى و تملّق و چاپلوسى باشد . . . اساساً روح كه بزرگ شد ، تن به زحمت مىافتد ؛ و روح كه كوچك شد ، تن آسايش پيدا مىكند . « متنبّى » شاعر معروف عرب شعر خوبى دارد ، مىگويد : وَ اذا كانَتِ النُّفُوسُ كِباراً * تَعِبَتْ فى مُرادِهَا الْاجْسامُ « 1 »

--> ( 1 ) - حماسه حسينى ، ج 1 ، ص 143 ، وقتى كه روح ها بزرگ باشند ، بدن ها در تأمين مقاصد آنها به سختى مى افتند .