با توجه به وضعيت اسف‌بارى كه اهل كتاب مقارن ظهور اسلام پيدا كرده بودند كه به طوركلى اركان آيين الهى را تحريف نموده و آن را واژگون ساخته بودند و به تبع آن ، شرايط سياسى و اجتماعى خاصى كه به هيچ وجه با اهداف اديان الهى همخوانى نداشت به ايشان حكمفرما بود ، هشدار پيامبر اكرم ( ص ) اشاره به تحوّلات منفى و نا به هنجارى است كه جامعهء اسلامى در آينده دچار آن خواهد شد . در اين جا به اختصار ساختار سياسى حجاز را مورد بررسى قرار مىدهيم . اين بررسى خواننده را قادر مىسازد ، بازگشت هنجارهاى سياسى عصر جاهلى و انحراف خلافت اسلامى بعد از رحلت پيامبر اكرم ( ص ) را بهتر بشناسد . و از سوى ديگر تحوّل بزرگى را كه اسلام از جهت سياسى در حجاز و به دنبال آن در جهان بشريت ايجاد نمود نظاره كند . جزيرة العرب در يك نگاه كلى سرزمين جزيرة العرب در آستانهء ظهور اسلام ، از نظر پراكندگى جمعيت متشكل بود از جمعيت‌هاى محدودى از مردم شهرى و روستا نشين كه در واحه‌ها « 1 » مستقر بودند و اكثر آنان صحراگرد و كوچ‌نشين بودند ؛ كه اين نحوه از پراكندگى جمعيت ، عمدتاً ناشى از جغرافياى طبيعى و كم‌ياب بودن امكانات زندگى در اين سرزمين بود . « 2 » جغرافياى سياسى جزيرةالعرب نيز به ناچار تابعى از شرايط اقليمى و انسانى حاكم بر اين سرزمين بود . چنانچه جامعهء عرب را در آستانهء ظهور اسلام ، از منظر فلسفهء سياسى مورد مطالعه قرار دهيم ، خواهيم ديد كه قوم عرب ، به رغم همهء قلم‌فرسايىهايى كه راجع به تاريخ و تمدن اين قوم صورت گرفته ، تصور روشنى از حق حاكميت و خاستگاه آن و قالب و نظام و ساز و كارى كه آن حق حاكميت را إعمال كند ، نداشته است . آنان بت‌هاى بىشمار و

--> ( 1 ) - منطقهء آباد واقع در وسط كوير . ( 2 ) - فيليب حتّى ، ادوارد جرجى و جبرائيل جبّور ، تاريخ العرب ، بيروت ، دار غندور ، چاپ ، نهم ، 1994 م . ، ص 43 ؛ جواد على ، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام ، بغداد ، جامعة بغداد ، چاپ دوم ، 1413 ه . ق / 1993 م . ، ج 1 ، ص 198 - 196 ، 215 - 213 ؛ گوستاو لوبون ، تمدّن اسلام و عرب ، ترجمهء محمدتقى فخرداعى گيلانى ، ص 27 - 23 .