پيدا كند . از اين رو آن بزرگوار مقيّد بود كه چنين بهانه‌اى را به دست معاويه ندهد . در نتيجه هر زمان بعضى از شيعيان به وى پيشنهاد قيام مسلحانه مىدادند ، حضرت آنان را دعوت به شكيبايى مىكرد و وعدهء نهضت را به بعد از مرگ معاويه مىداد . 3 - 1 . حاكميت روحيه عافيت‌طلبى و سازش در جامعه اسلامى جنگ‌هاى داخلى عصر امام على ( ع ) و خاطرات بدى كه از آنها در اذهان به جاى مانده بود ، و نيز كشتارها ، غارت‌ها و ناامنىهايى كه به دست مزدوران معاويه همچون « بسر بن ارطاة » ، « ضحاك بن قيس » و « سفيان بن عوف غامدى » به وجود آمده بود مجموعاً سبب شد كه اكثر عراقىها نظر مساعدى دربارهء جنگ و مبارزه نداشته باشند . چنان كه مردم در اواخر حكومت على ( ع ) فرمانبردار او نبودند . و امام على ( ع ) بارها از نافرمانى آنان شكوه كرده و آنان را مورد مذمت خويش قرار داده بود . « 1 » علاوه بر اين ، اقدامات ديگر معاويه همچون ترويج انديشه « ارجاء » و « جبر » كه مسلمانان را به پيروى بى چون و چرا از خليفه و عدم انتقاد از خلفاء دعوت مىكرد و هر درگيرى و قيامى را منفور و مطرود جامعه اسلامى تلقّى مىكرد نيز ديگر ابزار قدرت معاويه و ترفندهاى مختلف وى كه قبلًا گفتيم ، هر يك ، در ا يجاد روحيه سازش و راحت‌طلبى و كشاندن جامعه به سكوت و تسليم بى تأثير نبود . به هر حال نتيجهء حاكميت چنين روحيه‌اى آن بود كه اگر حركت و قيامى عليه حاكميت بنىاميّه صورت مىگرفت ، در همان آغاز نابود مىشد . چنان كه قيام « حجربن‌عدى » كه در راستاى حقوق الهى و اهل بيت ( ع ) بود به راحتى سركوب شد بدون آنكه جامعه اسلامى عكس‌العمل قابل توجهى از خود نشان دهد . « حُجر » مسلمانى بسيار پارسا و وارسته بود و از بزرگان اصحاب پيامبر ( ص ) و على ( ع ) به شمار مىرفت . همچنين از شخصيت‌هاى برجسته و با نفوذ قبيله « كِنْده » بود . « 2 »

--> ( 1 ) - ر . ك . نهج‌البلاغه ، خطبه 27 و 97 . ( 2 ) - بحارالانوار ، ج 42 ، ص 278 . جهت اطلاعات بيشتر دربارهء « حجر بن عدى » ر . ك . شخصيتهاى اسلامى ، بحثهاى استاد جعفر سبحانى ، تحقيق و ويرايش مهدى پيشوايى ، ج 2 ، ص 161 - 235 .