مىگويند : « آنچه از پدران خود يافته‌ايم ، ما را بس است . » و درباره امم پيشين فرمود : « وَ كَذلِكَ ما ارْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ فى قَرْيَةٍ مِنْ نَذيرٍ الَّا قالَ مُتْرَفُوها انَّا وَجَدْنا اباءَنا عَلى امّةٍ وَ انَّا عَلى اثارِهِمْ مُقْتَدُونَ » « 1 » و اين گونه در هيچ شهر و ديارى پيش از تو پيامبر انذاركننده‌اى نفرستاديم مگر اينكه ثروتمندان مست و مغرور آن گفتند : « ما پدران خود را بر آيينى يافتيم و به آثار آنان اقتدا مىكنيم . » و روز قيامت اظهار مىدارند : « رَبَّنا انَّا اطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَرائَنا فَاضَلُّونَا السَّبيلا » « 2 » پروردگارا ما از سران و بزرگان خود اطاعت كرديم و آنان ما را گمراه ساختند ! و در مورد تبعيّت افراد از ظنّ و گمان به‌جاى فكر و استدلال قرآن كريم مىفرمايد : « انْ تَتَّبِعُونَ الَّا الظَّنَ انْ انْتُمْ الَّا تَخْرُصُونَ » « 3 » شما جز از خيالات باطل خويش پيروى نمىكنيد و جز به گزافه و دروغ سخن نمىگوييد . و همچنين مىفرمايد : « وَ ما يَتَّبِعُ اكْثَرُهُمْ الَّا ظَنّاً انَّ الظَّنَّ لا يُغْنى مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً » « 4 » اكثر اين مردم جز از خيال و گمان باطل از چيزى پيروى نمىكنند . درصورتىكه گمان و خيالات موهوم ، كسى را بىنياز از حق نمىگرداند [ و به علم و يقين نمىرساند ] . گواه ديگر بر اينكه مردم عصر جاهلى از ظنّ و گمان به‌جاى فكر و منطق بهره مىبردند . استفاده آنها از قياس به جاى برهان است آنها با اين طرز فكر قدرت خدا را با قدرت خودشان مقايسه مىكردند و با تعجّب مىگفتند : « مَنْ يُحْيِى الْعِظامَ وَ هِىَ رَميمٌ » و خداوند متعال در پاسخ فرمود : « قُلْ يُحْييهَا الَّذى انْشَأَها اوَّلَ مَرَّةٍ » « 5 »

--> ( 1 ) - زخرف ( 43 ) ، آيهء 23 . ( 2 ) - احزاب ( 33 ) ، آيهء 67 . ( 3 ) - انعام ( 6 ) ، آيهء 148 . ( 4 ) - يونس ( 10 ) ، آيهء 36 . ( 5 ) - يس ( 36 ) ، آيات 79 - 78 ، چه كسى اين استخوان‌هاى پوسيده را زنده مىكند ؟ ! بگو : « همان كسى آن را زنده مىكند كه نخستين بار آن را آفريد . »