آيا معرفتى كه در انجام عبادت يك فرد عادى و نحوهءنگرش او و برداشت او و شناخت او از عبادت است ، در مقام اطاعت با كيفيّت شناخت و برداشت و مواجههء يك پيامبر الهى و يا امام معصوم عليه‌السّلام در هنگام عبادت يكى است ؟ ! آيا نمازى كه صرفاً با رعايت احكام ظاهريّه و تصحيح قرائت و توجّه به مخارج حروف به قصد امتثال امر و اسقاط تكليف انجام شود ، با نمازى كه در هنگام اداى آن تير از پاى مولاى متّقيان بيرون كشيدند و او هيچ احساسى ننمود يكى است ؟ ! آيا عبادتى كه بر اساس شناخت عاميانه و عوامانه نسبت به ذات احديّت و اسماء و صفات او تحقّق مىپذيرد ، با عبادتى كه مىفرمايد : لَم أعبُدْ رَبًّا لَم أرَهُ ، [ 1 ] « هيچگاه خدائى را كه به چشم دل و ضمير آگاه و قلب

--> [ 1 ] - اين حديث شريف را مرحوم علامه آية الله والد معظم - رضوان الله تعالى عليه - در كتاب شريف الله شناسى ، ج 2 ، ص 121 و 122 ذيل مبحث 16 تا 18 با عبارت : « لم أك بالذّى أعبدُ مَن لَم أرَهُ » آورده‌اند ، و در تعليقه مرقوم فرموده‌اند كه : مستدرك نهج‌البلاغة ، منشورات مكتبهء الاندلس - بيروت ، ص 157 ، باب سوّم ؛ و عبدالعلىّ كارنگ در كتاب اثبات وجود خدا ، در تعليقهء ص 5 ، در ضمن ترجمهء مقالهء : آيا جهان آفريدگارى دارد ؟ بقلم دكتر دمرداش عبدالمجيد سرحان ، متخصّص علوم تربيتى از آن استناد و استشهاد جسته است . در مفاتيح الإعجاز شرح گلشن راز طبع انتشارات محمودى ، ص 57 بدين عبارت ذكر نموده است : ذِعلَب يمانى از حضرت على مرتضى عليه السّلام سؤال كرد كه : أفَرَأيْتَ رَبَّكَ ؟ ! جواب فرمود كه : أفَأعبُدُ ما لا أرَى ؟ باز مىفرمايد كه : رأيتُهُ فعَرَفتُه فَعَبَدتُه ؛ لَم أعبُد رَبًّا لَم أرَهُ ! ( فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَدا ) ( آيهءآخر ، از سورهء 18 : الكهف )