قرن چهارم هجرى ، جمع آورى و بررسى شود ؛ اما به دليل گستردگى كار ، تنها به كتابهاى اصلى در اين دوران بسنده شد . از اين رو كتابهاى حديثى ؛ مانند مصنّف عبد الرزاق ، صحيح بخارى ، صحيح مسلم و . . . بايد در فرصتى ديگر ارزيابى شود . د ) به دليل گستردگى اين خاندان و مواليان آنان ، با مشكلاتى برخورد مىكرديم كه تحقيق را با كندى روبه‌رو مىساخت ؛ از جمله اين كه : گاه سيرهء ابن هشام و يا مغازى واقدى از اول تا آخر مرور مىشد ، و پس از پايان بررسى ، نام اشخاص ديگرى هم به عنوان موالى آل زبير به ميان مىآمد . ناچار ، مىبايست كار مرور از سر گرفته مىشد . دربارهء سيرهء ابن هشام چهار بار اين امر تكرار شد . ه ) چنان كه خواهد آمد ، در سلسله اسناد ، گاه چند زبيرى قرار دارد . ملاك ما براى اختصاص دادن روايات به هر يك از آنان ، اولين فرد از اين خاندان بود ؛ مثلا در اين سند : « يحيى بن عباد ، عن عباد بن عبد اللّه بن الزبير ، عن عائشه » . بر يحيى بن عباد تكيه مىشد . فهرست نام راويان آل زبير در اخبار سيرهء نبوى ( ص ) 1 . اسماعيل بن ابى حكيم وى از تابعين طبقه چهارم مردم مدينه ، و از جمله موالى آل زبير است . « 1 » يحيى بن معين ، نسائى و ديگران ، او را توثيق كرده‌اند . « 2 » هر چند شمار روايات او در سيره ، از سه مورد تجاوز نمىكند ، اما مطالب نقل شده مهم است ؛ چرا كه موضوع يكى مبعث و امتحان حضرت خديجه از فرشتهء وحى ، موضوع ديگرى تصميم رسول خدا ( ص ) مبنى بر تعيين ابو بكر به عنوان جانشين و سومى اين حديث رسول خداست كه مىگويد تنها يك دين بايد در جزيرة العرب باشد . وى كاتب عمر بن عبد العزيز و مأمور جمع آورى خراج بوده ، « 3 » و به سال 130 ه . درگذشته است . « 4 »

--> ( 1 ) . جهشيارى ، الوزراء و الكتّاب ، ص 38 ؛ بخارى ، تاريخ الكبير ، ج 1 ، ص 350 . بعضى او را مولى عثمان دانسته‌اند ( ر . ك : تاريخ الكبير ، ج 1 ، ص 350 ) . ( 2 ) . مزى ، تهذيب الكمال ، ج 3 ، ص 64 ؛ ابن شاهين ، تاريخ اسماء الثقات ، ص 50 . ( 3 ) . ابن منظور ، مختصر تاريخ دمشق ، ج 4 ص 345 ؛ ابن حبان ، ثقات ، ج 6 ، ص 36 . ( 4 ) . ابن سعد ، طبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 412 ؛ ثقات ، ج 6 ، ص 36 .