وى خود انگيزه‌اش را در تأليف اين كتاب ، تأكيد بر اخبار و تاريخ صحابه دانسته و اين را از بهترين دانش خواص و برترين دانش مورخان شمرده است ، كه اهل سيره با توجه به آن به سرورى مىرسند . « 1 » ابن اثير صاحب اسد الغابه فى معرفة الصحابه مىنويسد : ابن عبد البر در ياد كرد از انساب و احوال افراد و مناقب آنها و نيز تمامى آنچه كه در شناخت فرد اهميت دارد ، مانند اين كه فرزند برادر فلان شخص است ، يا ابن عم فلانى است ، يا فلان حادثه مربوط به اوست ، توجه كرده است . اين نكات است كه در شناخت افراد لازم مىنمايد ، اما ياد كرد از احاديث و طرق آنها ، بيشتر به كتابهاى حديثى مىماند . « 2 » بنابراين ، ابن اثير كتاب ابن عبد البر را بيشتر تاريخى دانسته ، بر خلاف آثار قبل از آن كه قوت بعد حديثى در آنها ، اين كتابها را به كتابهاى حديثى نزديك كرده است . توجه به منابع مؤلف نيز كه غالب آنها كتابهاى شرح حال و تاريخ و اخبار است ، نشان مىدهد كه وى بر جنبه‌هاى تاريخى تكيه كرده است . اهل حديث نيز اين كتاب را بهترين و سودمندترين كتابى دانسته‌اند كه در شرح حال صحابه نگاشته شده ، « 3 » جز آن كه به دليل بسط مسائل تاريخى در آن و فراوانى نقلها از مورخان ، از آن انتقاد كرده‌اند . ابن حزم و كتاب حجة الوداع « 4 » علم حديث در خدمت تاريخ روشن است كه علم حديث ، نقطهء آغازين ديگر علوم اسلامى بوده و اساسى است كه ساير علوم اسلامى از آن نشأت گرفته و به مرور زمان رشد يافته است . اهميت نقش

--> - ابو حاضر تا ابو صفره است . ج 1 ، ص 19 ، 20 . ( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 19 . ( 2 ) . اسد الغابه ، ج 1 ، ص 11 . ( 3 ) . ر . ك : التقييد و الايضاح ، ص 291 ؛ الباعث الحثيث ، ص 179 ؛ تدريب الراوى ، ص 207 . ( 4 ) . اين گفتار از كتاب دراسات فى التاريخ الاندلسى 169 - 178 برگرفته شده است . از آنجا كه اين مقاله به بحث از سيره نويسى در اندلس پرداخته ، حق آن بود كه اين گفتار نيز كه دربارهء يكى از تك نگاريهاى مهم مربوط به سيره و اثر طبع ابن حزم از علماى بلند پايه - گرچه متعصب - اندلس است ، در اينجا افزوده شود تا فايدت بيشترى در شناخت جريان سيره نويسى در اندلس به دست آيد . اين ترجمه بر اساس چاپ كهن كتاب حجة الوداع است كه مؤلف شمارهء صفحات را به آن ارجاع داده است . اخيرا چاپ مفصل و منقحى از حجة الوداع به تصحيح و با حواشى سودمند و مفصل ابو صهيب الكرمى انتشار يافته ( رياض : 1418 ) كه براى تحقيق بيشتر بر روى كتاب بايد به آن مراجعه شود . « مترجم » .