الشيخ رسول جعفريان وديگران
41
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
ترجيح داشتن برخى بر برخى ديگر ، اصطلاحات خاصى را به كار برده است . « 1 » 4 . در لابهلاى بحثهاى سيره ، به برخى از مسائل فقهى و مناقشات مربوط به آنها نيز پرداخته است ، البته تا آن اندازه كه از اختصار خارج نشود ؛ به همين دليل ، بحثها و مناقشههاى طولانى را به كتابهاى ديگر احاله داده است . « 2 » 5 . بر آراى خاص خود تكيه دارد ، به نقد حوادث مىنشيند و در جايى كه اختلاف نظر هست ، آنچه را كه موافق با معلومات و آگاهيهاى اوست ، ترجيح مىدهد . « 3 » 6 . از اهميت نقش قرآن در سيره هم غفلت نكرده ، به ويژه در رخدادهايى كه سبب نزول آياتى از قرآن شده است . « 4 » 7 . براى تكميل آنچه دربارهء رخدادها مىگويد ، در حد همان اختصار ، از اشعار هم بهره برده است . « 5 » 8 . گاه با حوادث احساس همدردى نشان مىدهد ؛ براى نمونه ، وقتى از آزار و اذيتهاى پيامبر و اصحاب ياد مىكند ، انگيزهء خود را براى تأليف كتابى ويژه در آزارهايى كه علما در راه دين تحمل كردهاند ، ابراز مىدارد . « 6 » اهميت كتاب الدرر از آنچه دربارهء « روش كار ابن عبد البر » گذشت ، اهميت اين كتاب آشكار مىشود . افزون بر آن ، الدرر از نخستين آثارى است كه اندلسىها دربارهء سيره نوشتهاند و نويسندهء آن يكى از عالمان برجستهء مورخ و محدّث بوده است . اين كتاب يكى از منابع مهمى است كه در اختيار ابن حزم و سهيلى و كلاعى از اندلسىها و نيز ابن سيد الناس و ابن كثير و صالحى و ديگران از اهل مشرق بوده است . مؤلف اين سطور ، با مقابلهء نصوص اين كتابها ، كوشيده است تا اين مطلب را ثابت كند . محققانى كه كتاب جوامع السيرهء ابن حزم را چاپ كردهاند ، بر اين باورند كه ابن
--> ( 1 ) . همان ، ص 118 ، 170 ، 176 ، 186 ، 199 ، 200 ، 201 ، 202 ، 212 ، 213 ، 215 ، 216 ، 231 ، 235 ، 245 . ( 2 ) . همان ، ص 176 ، 210 ، 214 - 217 ، 221 ، 230 ، 232 ، 246 ، 287 . ( 3 ) . همان ، ص 54 ، 186 ، 201 ، 202 . ( 4 ) . همان ، ص 38 ، 45 ، 48 ، 49 ، 83 ، 108 ، 116 ، 159 ، 175 ، 201 ، 209 . ( 5 ) . همان ، ص 115 ، 168 ، 169 ، 172 ، 173 ، 212 ، 213 . ( 6 ) . همان ، ص 47 ، 49 .