مورد نظر ، به همهء زمينه‌ها و مقدمات و جزئيات امورى كه در شكل گيرى دولت پيامبر مؤثر بوده ، اشاره كرده و در برخى از موارد به تفصيل دربارهء آن سخن گفته است ؛ به طورى كه بيش از نيمى از كتاب به دوران پيش از تشكيل حكومت پيامبر مربوط مىشود ؛ زيرا در اين بخش موضوعاتى چون : وضع جهان پيش از اسلام ، نگاهى كوتاه به وضع دينى جهان آن روز ، مدت زمان بين جاهليت اولى و جاهليت معاصر ، ميلاد پيامبر ، پيدايش احساس رهبرى جهانى در پيامبر در غار حرا با وحى الهى ، مراحل تشكيل دولت از طرف پيامبر ، پايه‌گذارى خانواده و اهميت آن ، راز پذيرش دعوت پيامبر از طرف مستضعفان و مقابلهء طاغوتيان با اين دعوت ، راز انتخاب دار ارقم از طرف پيامبر ، مزاياى تربيت قرآنى و ويژگيهاى آن ، علنى شدن دعوت پيامبر ، مراحل دعوت علنى ، درسها و عبرتهاى هجرت به حبشه ، راز انتخاب حبشه براى هجرت ، بيعت عقبهء اولى و پيمان براى برپايى دولت اسلامى ، بيعت عقبهء دوم و آمادگى براى برپايى دولت اسلامى و . . . آمده است . همهء اينها كه گفته شد ، به عنوان بحثهاى مقدماتى و زمينه‌ساز تشكيل دولت پيامبر مطرح است و آنچه به عنوان دوران حكومت پيامبر مطرح شده ، مربوط به دوران مدينه است كه مطالب بخشهاى ديگر اين كتاب را شامل مىشود . نويسنده كتاب در اين بخشها ، ضمن اشاره به موضوعاتى چون : آمادگى براى اعلان عمومى برپايى دولت اسلامى ، عدم وجود دولت منظم در مدينه ، رابطهء عرب و يهود ، صدور دستور عمومى به عنوان قانون اساسى مدينه ، مشتمل بودن قانون اساسى مدينه بر قواعدى ثابت و دايمى ، تصريح اين قانون به همهء حقوق و آزاديهاى فردى و نيز تصريح به قواى سه‌گانه ، گواهى اساتيد و دانشمندان قانون شناس به مترقى بودن قانون اساسى مدينه ، نسبت به بسيارى از قواعد و اصولى كه بشر آنها را نمىدانسته است ، و پس از مباحث مشابهى ، از شكل‌گيرى حكومت پيامبر ياد كرده ، اركان و پايه‌هاى اين حكومت را به شكل ذيل ترسيم كرده است : اول : شؤون داخلى : مسجد به عنوان پايگاه رسمى برپايى دولت ، اذان به عنوان اعلان سياسى رسمى برپايى دولت ، و دستگاه حكومت ، وزارت ، صاحب سرّ ، آذن ، صاحب مهر و خاتم ، محاسب ، امارت محتسب ، زندان ، برپاكنندگان حدود ، عاملان زكات ، صاحب جزيه و قاضيان . دوم : شؤون خارجى : فرستادگان به خارج از قلمرو حكومت پيامبر ( ص ) ، مترجمان كه نامه‌هاى خارجى فارسى ، رومى ، قبطى و حبشى را براى پيامبر ترجمه مىكردند و نامه‌هاى پيامبر كه به اطراف نوشته مىشد .