اصطلاحات تاريخنگارى در طبقات الكبرى محمود حيدرى هائى مقدمه در طبقات ابن سعد ، تعبيرها و اصطلاحاتى در ترجمه و شرح حال افراد آمده است كه اشاره به مقام علمى و فرهنگى آنان دارد و جايگاهشان را در بين دانشوران عصر خود تبيين مىكند . بخشى از اين اصطلاحات به نوعى مربوط به تخصص در تاريخ اسلام به معناى اعم آن مىباشد . دقت در اين اصطلاحات مىتواند ما را با نحوه نگرش مسلمانان به دانش سيره ، مغازى ، تاريخ و تراجم و شرح حال نشان دهد . به عنوان مثال دربارهء ابو نصر محمد بن سائب كلبى ( م . 146 ه . ) آمده است : « كان عالما بالتفسير و أنساب العرب و أحاديثهم » و در جاى ديگر آمده است : « كان عالما بالنسب و أحاديث العرب و أيامهم » . « 1 » يا در شرح حال داود بن نصير الطائى ، أبو سليمان الكوفى ( م . 165 ه . ) آمده است : « كان قد سمع الحديث و الفقه و عرف النحو ، و علم أيام الناس و أمورهم » . « 2 » او از شاگردان ابو حنيفه بوده و به اعتراض ابو حنيفه كه به وى گفته بود : « در كلاس چه اندازه زبان درازى مىكنى ! » سكوت و عزلت پيشه كرد و كتابهايش را در فرات ريخت و به عبادت و تنهايى پرداخت . « 3 » گويند محمد بن قحطبه به كوفه آمد و گفت : مربىاى براى فرزندانم مىخواهم كه قرآن در سينه داشته ، سنت رسول خدا ( ص ) ، آثار ، فقه ، نحو ، شعر و أيام الناس بداند . پاسخش دادند : جز داود طائى كسى جامع اين امور نيست . « 4 » دربارهء قاسم بن معن بن عبد الرحمن بن عبد اللّه هذلى آمده است : « كان ثقة ، عالما بالحديث و الفقه و الشعر و أيام الناس ، و كان يقال له شعبّى زمانه . » « 5 » او از موسى بن عقبه ،

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، ج 6 ، ص 342 . ( 2 ) . همان ، ص 346 . ( 3 ) . تهذيب الكمال ، ج 8 ، ص 456 . ( 4 ) . همان ، ص 459 . ( 5 ) . طبقات الكبرى ، ج 6 ، ص 358 .