الشيخ رسول جعفريان وديگران

262

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

تأثير پذيرى مغازى موسى بن عقبه از عروة بن زبير عروة بن زبير در سال 23 ه . ديده به جهان گشود . « 1 » وى را يكى از فقيهان هفتگانه مدينه شمرده‌اند . « 2 » ابن سعد دربارهء او مىگويد : ثقه و امين و كثير الحديث و فقيه و عالمى دانا است . « 3 » همچنين وى را نخستين سيره‌نويس دانسته « 4 » و كتابى در مغازى براى او ذكر كرده‌اند . « 5 » ذهبى با صراحت گويد : عبد الرحمن بن نوفل نوفلى ( ابو الاسود يتيم عروه ) از كتاب مغازى عروه در مصر مطلب نقل كرده است . « 6 » شايد بتوان گفت كه كتاب مدونى از وى در سيره به دست نيامده است ؛ البته فراوانى نقلها از وى نشان مىدهد كه در اين باره فعاليت زيادى داشته است . موسى بن عقبه و ابن شهاب زهرى از شاگردان عروه هستند . از آنجا كه بيشتر اسناد موسى بن عقبه به زهرى مىرسد و زهرى هم از عروه نقل كرده ، مقدار زيادى از نقلهاى ابن عقبه بايد از عروه باشد . در متنى كه مغازى عروة بن زبير به روايت ابى الاسود فراهم آمده ، عباراتى مانند : « . . . عن أبي الأسود عن عروة بن الزبير ، فذكر قصة بدر بمعنى ما ذكر موسى بن عقبة » ، يا « موسى بن عقبة و عروة بن الزبير ، قالا . . . » « 7 » را به وفور مىبينيم . ابو القاسم طبرانى ( م . 360 ه . ) در كتاب معجم الكبير در حدود 101 مورد و بيهقى در دلائل النبوة حدود 46 مورد و ابن كثير در البداية و النهايه در موارد زيادى تقارن نقلهاى عروه و موسى بن عقبه را يادآور شده‌اند . اكنون نمونه‌هايى از اين تقارن بين نصوص را ذكر مىكنيم : ورود بنى هاشم و بنى عبد المطلب به شعب ابى طالب متن عروه [ 1 ] حدّثنا سليمان بن أحمد . قال . حدّثنا محمد بن عمرو بن خالد الحراني قال . حدّثنا أبي .

--> ( 1 ) . خليفة بن خياط ، تاريخ ، ص 489 ( اقوال ديگرى هم هست ) ؛ سير ، ج 4 ، ص 424 ؛ ذهبى ، تذكره ، ج 1 ، ص 62 ؛ ابن منظور ، مختصر تاريخ دمشق ، ج 17 ، ص 5 ؛ سبحانى ، موسوعة طبقات الفقهاء ، ج 1 ، ص 458 . ( 2 ) . سير ، ج 4 ، ص 421 . ( 3 ) . همان ، ج 4 ، ص 436 ؛ طبقات ، ج 5 ، ص 136 و 137 . ( 4 ) . كشف الظنون ، ج 2 ، ص 1747 ؛ ذهبى ، تاريخ الاسلام ( حوادث 81 - 100 ) ، ص 424 . ( 5 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 123 . ( 6 ) . سير ، ج 4 ، ص 290 و 432 . ( 7 ) . البدايه ، جزء 4 ، ص 273 .