الشيخ رسول جعفريان وديگران
247
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
مغازى او تا قرن هشتم موجود بوده است . « 1 » اما موارد اشاره ذهبى به كتاب ابن عقبه : در بخش سيره ، ص 24 ، 70 ، 85 ، 86 ، 127 ، 133 ، 186 ، 221 ، 224 ، 282 ، 294 ، 300 ، 313 ، 316 ، 326 ، 335 ، 419 ، 555 . در بخش مغازى ، ص 30 ، 36 ، 103 ، 112 ، 138 ، 149 ، 151 ، 153 ، 163 ، 177 ، 186 ، 195 ، 231 ، 200 ، 236 ، 238 ، 249 ، 251 ، 296 ، 310 ، 315 ، 345 ، 347 ، 360 ، 379 ، 400 ، 403 ، 415 ، 417 ، 433 ، 437 ، 438 ، 494 ، 513 ، 538 ، 542 ، 577 ، 579 ، 592 ، 605 ، 611 ، 634 ، 643 ، 668 . 19 . ابن قيم الجوزيه ( م . 715 ه . ) در كتاب زاد المعاد فى هدى خير العباد : 3 / 34 ، 214 ، 236 ، 247 ، 250 ، 274 ، 279 ، 280 ، 288 ، 290 ، 307 ، 321 ، 335 ، 460 ، 491 ، 505 ؛ 4 / 97 ؛ 5 / 151 . 20 . ابن كثير ( م . 774 ه . ) در البداية و النهايه ، موسى بن عقبه و عروة بن زبير را از پيشوايان [ مكتب مغازى ] دانسته و گفته است : اجماع بر مطالب ، بدون گواهى اين دو ، ناممكن است . « 2 » در مواردى تصريح دارد كه مطالب مغازي موسى بن عقبه مانند سيرهء ابن اسحاق است : « . . . قد ذكر موسى بن عقبة فى مغازيه مثل سياق محمد بن اسحاق » و « . . . كذا ذكره محمد بن اسحاق في مغازيه فى مثل سياق موسى بن عقبة » . و يا مىنويسد : « فهذا السياق فيه فوائد كثيرة ليست عند ابن اسحاق . . . . و موسى بن عقبة و الواقدى مصرحان بأنّهم هزموا جموع الروم و العرب الذين معهم » . « 3 » و « . . . ففي هذا السياق غرابة و فيه فوائد ليست عند ابن اسحاق و لا البخارى . و قد أورد موسى بن عقبة في مغازيه قريبا مما ذكره عروة بن الزبير » . « 4 » « . . . هذا يوافق ما ذكر موسى بن عقبة فى مغازيه » . « 5 » « هذا هو اختيار موسى بن عقبه و الواقدى و البيهقى . . . » . « 6 » اينها نشان مىدهد كه متن كامل مغازى موسى بن عقبه در اختيار ابن كثير بوده است . اما موارد نقل شده : ج 2 / 244 ، 278 ، 280 ، 281 . ج 3 / 13 ، 14 ، 65 ، 73 ، 74 ، 82 ، 83 ، 134 ، 147 ، 149 ، 150 ، 158 ، 181 ، 196 ، 197 ، 213 ، 222 ، 241 ، 255 ، 257 ، 261 ، 300 ، 301 ، 315 ، 316 ، 318 ، 319 ، 321 ، 322 ، 323 ، 324 ، 326 ، 329 . ج 4 / 7 ، 13 ، 14 ، 15 ، 18 ، 22 ، 33 ، 47 ، 49 ، 50 ، 66 ، 68 ، 47 ، 90 ، 95 ، 101 ، 104 ، 114 ، 118 ،
--> ( 1 ) . سير ، ج 6 ، ص 116 ؛ تهذيب الكمال ، ج 18 ، ص 494 ؛ موارد البلاذرى ، ج 1 ، ص 323 . ( 2 ) . البداية و النهايه ، جزء 4 ، ص 328 . ( 3 ) . همان ، ص 247 . ( 4 ) . همان ، ص 266 . ( 5 ) . همان ، ص 247 . ( 6 ) . همان ، ص 249 .