الشيخ رسول جعفريان وديگران
241
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
افراد ذكر كرده است ، عبارتند از : 1 / 267 ، 343 ، 362 ، 364 ؛ 2 / 138 ، 192 ؛ 3 / 31 ، 267 ، 291 ؛ 4 / 10 ، 48 ؛ 5 / 152 ؛ 6 / 10 ؛ 8 / 15 ، 75 ، 188 ، 205 ، 345 . مواردى كه ابن سعد « 1 » به نقل از موسى بن عقبه تنها نام افرادى را آورده ، عبارتند از : 3 / 63 ، 309 ، 436 ، 451 . موارد ديگر عبارتند از : 5 / 425 ، 488 ، 224 ، 229 . 8 . محمد بن جرير طبرى ( م . 310 ه . ) در تاريخ طبرى « 2 » از موسى عقبه رواياتى نقل كرده است كه اشاره به عهد خلفاى راشدين و امويان است ( مغازى الاولى و مؤلفوها ، ص 73 ) ، و صفحات مربوطه عبارتند از : 1 / 231 ؛ 3 / 227 ، 341 ؛ 4 / 213 ، 366 ، 377 ، 432 ، 453 ، 476 ؛ 5 / 476 ، 464 . 9 . ابو الفرج اصفهانى ( م . 356 ه . ) . وى در اغانى از موسى بن عقبه هفت خبر نقل كرده ، كه يكى از آنها را نه پيش از آن ذكر كردهاند و نه بعد از آن ، و آن روايتى است كه مىگويد : موهاى سر مالك بن نويره به قدرى زياد بوده كه با آن آب ديگى را گرم كردند : 3 / 98 ؛ 4 / 415 ؛ 12 / 459 ؛ 15 / 144 و 202 ؛ 17 / 60 و 61 . 10 . ابو القاسم ، سليمان بن احمد طبرانى ( م . 360 ه . ) وى در كتاب معجم الكبير موارد زيادى از موسى بن عقبه نقل كرده كه بيشتر آنها دربارهء صحابه است : 1 / 159 ، 203 ، 210 ، 213 ، 224 ، 228 ، 229 ، 230 ، 231 ، 265 ، 268 ، 269 ، 275 ، 288 ، 300 ، 303 ، 304 ، 305 ، 306 ، 336 ، 345 ؛ 2 / 28 ، 34 ، 40 ، 49 ، 61 ، 62 ، 77 ، 78 ، 79 ، 80 ، 88 ، 89 ، 90 ، 91 ، 131 ، 146 ، 180 ، 187 ، 188 ، 189 ، 269 ، 270 ؛ 3 / 73 ، 137 ، 226 ، 227 ، 232 ، 252 ، 253 ، 267 ، 269 ،
--> ( 1 ) فوأد سزگين نوشته است : « ابن سعد در مغازى ، از موسى بن عقبه به روايت اسماعيل بن عبد الله را ذكر كرده است » و اين صحيح نيست ، بلكه از طريق اسماعيل بن ابراهيم بن عقبه صحيح است و احتمال اين كه اشتباه تايپى باشد ، زياد است . ( 2 ) محقق تاريخ طبرى ، محمد ابو الفضل ابراهيم ، در مقدمهء كتاب كه مصادر طبرى را يادآور شده ، نوشته است كه طبرى هر فنى را از متخص آن فن أخذ مىكرده [ مثلا ] سيره را از ابان بن عثمان ، عروة بن زبير ، شرحبيل بن سعد و موسى بن عقبه و ابن اسحاق نقل كرده است و « جواد على مىنويسد : طبرى شيوهء روايى را براى نقل اخبار برگزيده و در اين شيوه نيازى به آوردن نام كتاب نبوده است و در اين شيوه نام راوى به جاى كتاب ذكر مىشود » ( منابع تاريخ اسلام ، ص 47 ) ، همچنين گفته شده كه سيف بن عمر تميمى از مورخان مشهور ، علم خود را از سيرهنويسانى مانند هشام بن عروه و موسى بن عقبه و كلبى گرفت است . ( الصحابة فى الفتنة من روايات الطبرى و المحدثين ، ج 1 ، ص 229 ) كه اين مطلب خود احتياج به تحقيق دارد .