الشيخ رسول جعفريان وديگران
235
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
ابن عقبه از شاگردان مكتب مدينه است و درست به همين جهت ، از روش مكتب مدينه پيروى نموده و مانند محدثان بر اسناد تكيه كرده است . وى از شاگردان زهرى بوده و بيشترين رواياتش را از او نقل كرده است . « 1 » موسى بن عقبه نه تنها مغازى را نوشته ، بلكه به صورت سالشمارانه « 2 » ، تاريخ خلفاى نخست و امويان را نيز آورده است . « 3 » به بيانى ديگر ، در مغازى موسى بن عقبه زمان و ترتيب حوادث لحاظ شده است . « 4 » مىتوان گفت كه واقدى مقدار زيادى از مطالب كتاب مغازى موسى بن عقبه ، معمر بن راشد و ابو معشر را در اثر خود آورده است . « 5 » اما روشن نيست كه نقلهاى موسى بن عقبه در كدام بخش است . شايد بخشى از آن ، مطالبى باشد كه واقدى آنها را با تعبير « قالوا » آورده است . به هر حال نمىتوان موارد نقلها را به دقت مشخص كرد . مغازى موسى بن عقبه از ديدگاه محدثان بر خلاف ابن اسحاق كه چندان مورد اعتناى محدثان مدينه نبود ، موسى بن عقبه از ديد آنها محدثى موثق شمرده مىشد . « 6 » وى در روايات خود نقلهايى هم از امام صادق ( ع ) داشته كه سبب شده تا شيخ طوسى او را از اصحاب امام صادق ( ع ) ياد كند . « 7 » وقتى از مالك بن انس درباره بهترين مغازى سؤال شد ، گفت : « عليكم بمغازى موسى بن عقبة فإنّه ثقة » « 8 » و در نقل ديگر آمده است كه گفت : « عليكم بمغازى الرجل
--> ( 1 ) دورى ، نشأة علم تاريخ عند العرب ، ص 27 . ( 2 ) تاريخ التراث العربى ، ج 2 ، ص 92 . ( 3 ) شاكر مصطفى ، التاريخ العربى ، ج 1 ، ص 158 . ( 4 ) تاريخ التراث العربى ، ج 2 ، ص 92 . ( 5 ) همان ، ج 2 ، ص 100 . ( 6 ) يحيى بن معين ، تاريخ ، ج 2 ، ص 405 ؛ ابن سعد ، طبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 425 ؛ احمد بن عبد اللّه عجلى ، تاريخ الثقات ، ص 444 ؛ ابن شاهين ، تاريخ اسماء الثقات ، ص 304 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 10 ، ص 322 ؛ ذهبى ، ميزان ، ج 4 ، ص 214 ؛ تقريب ، ج 2 ، ص 286 ؛ الجرح و التعديل ، ج 8 ، ص 154 ، زركلى ، الاعلام ، ج 7 ، ص 325 . ( 7 ) طوسى ، رجال ، ص 307 ؛ تفرشى ، نقد الرجال ، ج 4 ، ص 437 . ( 8 ) تهذيب التهذيب ، ج 1 ، ص 322 .