الشيخ رسول جعفريان وديگران
181
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
سيرهء پيامبر ( ص ) در صحيح بخارى منصور دادش نژاده مقدمه در كنار كتابهايى همچون سيرهء ابن هشام و مغاز واقدى كه به زندگانى پيامبر ( ص ) پرداختهاند ، منابع و كتب حديث و روايت نيز دربردارندهء بخشهايى از زندگانى آن حضرت است . از وظايف اساسى محدّثان توجه و ثبت رفتار رسول خدا ( ص ) براى بهرهگيرى در فقه و اخلاق بوده است . افعال و اقوال پيامبر ( ص ) در اين كتابها ، محور غالب روايات است . دستهاى از اين منابع كه به صورت موضوعى و بر اساس تقسيمبندى فقهى تدوين شدهاند ، در ابواب مختلفى همچون : كتاب المغازى ، كتاب الجهاد و السير ، كتاب الفضائل و كتاب التفسير ، با ديد خاصى به زندگى پيامبر ( ص ) و اصحاب نگريسته ، اخبار و احاديث مربوط به آن حضرت را - كه معمولا در كتب متداول سيره به آن پرداخته مىشود - گرد آوردهاند . مجامع روايى ، همچون : صاح سته ، مسند احمد ، مصنف عبد الرزاق و مصنف ابن ابى شيبه ، رواياتى را با ذكر سلسله سند ارائه كردهاند كه در بررسى مسائل تاريخى مربوط به رسول خدا ( ص ) ، مفيد و راهگشا است و به دليل حساسيت و تكيهء بسيار بر « سند » ، از اهميت ويژهاى برخوردار است . اين كتابها در ابواب مختلفى به اخبار سيرهء پيامبر ( ص ) نزديك مىشوند ؛ از جمله در سه باب « المغازى » ، « الجهاد » و « السير » . محتواى « كتاب الجهاد » عمدتا بررسى و نقل روايات مربوط به فضيلت جنگ و جهاد و شهادت و شرايط و درجات مجاهدان و وجوب جهاد و . . . است . اين بخش به مسائل كلى جهاد و مباحث عقيدتى آن توجه دارد . اما « كتاب المغازى » به طور خاص جنگهاى پيامبر ( ص ) را برشمرده ، دربارهء هر يك اخبار و روايات مربوطه را مىآورد . در اين بخش ، اخبار جنگهاى پيامبر گردآورى مىشود . بخش ديگرى با عنوان « كتاب السير » در كتب حديث آمده است . سيره در لغت ، به معناى طريق و راه و روش است و بعدها به رفتار و روش پيامبر ( ص ) در جنگها اطلاق