الشيخ رسول جعفريان وديگران

127

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

عده‌اى تشيع او را رد كرده‌اند . اين اعتقاد وجود دارد كه واقدى متمايل به مذهب عثمانى بود ، اما به على ( ع ) نيز بىعلاقه نبود . « 1 » زندگى علمى واقدى مؤلفان به هنگام سخن گفتن از وى ، از او به عنوان « مورّخ محدّث » ياد كرده‌اند . « 2 » اين امر ، نشان از كوشش وى در تاريخ و حديث دارد . او در مدينه پرورش يافت و از شيوخ آنجا استماع كرد و در زمان خود از معدود افرادى شد كه فقه و حديث و تاريخ را به هم جمع كرده بودند . [ 1 ] در ميان علوم اسلامى ، به تاريخ همت گماشت و با محدود كردن حوزهء تحقيق خود ، به تاريخ جاهليت نپرداخت . « 3 » و از تاريخ اسلام ، توجه خود را تنها به زمان رسول خدا ( ص ) ، به ويژه دوران پس از هجرت معطوف نمود و اخبار و احاديث و اطلاعات مربوط به اين حوزهء زمانى را از تمامى منابع شفاهى و مكتوب [ 2 ] جمع‌آورى كرد ، حتّى از مشاهدهء محلّ غزوات پيامبر ( ص ) نيز غفلت نكرد [ 3 ] و در تكميل آنها از اطلاعات نسب شناسى نيز ، كه رايجترين نوع تاريخ نگارى عرب بوده و از دوران جاهلى به ارث رسيده و مبتنى بر حفظ اخبار اجداد است ، بهره جست . او در تنظيم اخبار ، بر آنها درنگ كرد و به بررسى آنها پرداخت و نظر و رأى شخصى خود را با عبارت : « اصحّ عندنا » [ 4 ] نشان داده ، با دادن چهارچوبى دربارهء موضوع مورد بحث خود ، و سپس ذكر جزئيات آن به تفصيل ، و ذكر روايات با تسلسل تاريخى آنها ، مسائل تاريخى را منظم و قانونمند مىسازد . در نقل جزئيات دقيق بود و بر ثبت اسامى ، اماكن و حوادث اصرار داشت . به همين سبب ، روايات او در نقل غزوات سبب گشته كه اطلاعات مربوط به شركت كنندگان در نبردهاى عصر پيامبر ( ص ) ، نحوه سازماندهى سپاه ، سير حركت مسلمانان و دشمنان آنها ، ميدان جنگ ، تداركات ، نحوهء خبرگيريها ، شرح جنگها ، كشته‌ها و حتى قاتلان آنها و بسيارى اطلاعات ديگر ، در نوشتهء او به سهولت و بيش از نوشتهء ديگران يافت شود . در اسناد روايت - كه مرسوم زمانه و به خصوص مكتب مدينه بود - شيوهء خاص خود را دارد و « اسناد جمعى » را به كار مىبرد ؛ به اين شيوه كه سندها را در ابتداى متن

--> ( 1 ) . شيخ مفيد ، قاموس الرجال ، ج 8 ، ص 325 . ( 2 ) . تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 363 . ( 3 ) . تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 5 .