الشيخ رسول جعفريان وديگران
105
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
تحريفات آل زبير در سيرهء نبوى ( ص ) به لحاظ گسترهء بحث و فراوانى موارد قابل بررسى ، در اينجا چند نمونه را انتخاب مىكنيم و از نظر سندى و تاريخى ، به نقد آنها مىپردازيم . روايت اول « حدثنى ابو بكر بن عبد اللّه بن محمد بن أبي سبرة العامري ، عن عيسى بن معمر ، عن عباد بن عبد اللّه بن الزبير ، عن اسماء بنت أبي بكر قالت : لمّا هاجر الزبير الى أرض الحبشة خرج مع النجاشى عدوّا له ، فأعطاه النّجاشى يومئذ عنزة فقاتل بها و طعن عدّة حتّى ظهر النجاشى على عدوّه . . . » . « 1 » اين روايت را تنها اسما دختر ابو بكر و همسر زبير - كه خود از مهاجران حبشه نبوده - نقل كرده است . در روايتى ابن اسحاق از امّ سلمه - كه در حبشه حاضر بوده - ماجرا را به تفصيل نقل مىكند . آنچه در اين زمينه امّ سلمه بدان تصريح كرده ، اين است كه مسلمانان از شورش مخالفان نجاشى عليه او بسيار ناراحت بودند و مىخواستند تا از سرانجام اين شورش مطلع گردند . زبير كه از همه جوانتر بود ، اين مأموريت را پذيرفت و با كمك مشكى كه آن را باد كرده بود ، خود را به آن طرف رود نيل ، يعنى محل جنگ ميان نجاشى و مخالفانش رسانيد و پس از مدتى ، در حالى كه پيراهن خود را به علامت پيروزى نجاشى تكان مىداد ، بازگشت . « 2 » اشكال ديگر اين روايت از نظر سند است ؛ زيرا اولا بين بلاذرى و ابو بكر بن ابى سبره فاصله زمانى زيادى وجود دارد . « 3 » ثانيا ابو بكر بن ابى سبره تضعيف شده و او را از جملهء حديث سازان معرفى كردهاند . « 4 » علاوه بر او عيسى بن معمر نيز تضعيف شده و ابن جوزى نام او را در كتاب الضعفاء و المتروكين ( ج 2 ، ص 242 ) و ذهبى در ديوان الضعفاء و المتروكين ( ج 2 ، ص 224 ) آوردهاند .
--> ( 1 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 177 . ( 2 ) . سيرة النبويه ، ج 1 ، ص 362 . ( 3 ) . ابو بكر بن ابى سبره در سال 162 ه . درگذشته است . در حالى كه بلاذرى حداقل در سال 190 ه . به دنيا آمده است . ( 4 ) . ميزان الاعتدال ، ج 4 ، ص 503 و 504 .